Rosyjska ekspansja jądrowa w Kazachstanie i niepokój wokół Zaporoskiej Elektrowni Atomowej
W Stanach Zjednoczonych następował dalszy rozwój krajowego zaplecza paliwowego. 1 września Raven-Flint otrzymał wsparcie Departamentu Energii w ramach Nuclear Energy Launch Pad dla projektu krajowej instalacji konwersji uranu. Firma rozwija technologię produkcji sześciofluorku uranu (UF₆) bez wykorzystania pierwiastkowego fluoru, określaną jako Corvus Route. Projekt zakłada budowę pilotażowej instalacji o wydajności około 500 ton uranu rocznie, a docelowo powstanie nowego zakładu konwersji, który miałby uzupełnić lukę w amerykańskim łańcuchu paliwowym. Ma to znaczenie szczególnie w kontekście rozwoju zaawansowanych reaktorów i rosnącego zapotrzebowania na HALEU oraz inne specjalistyczne paliwa.
Amerykański sektor jądrowy rozwijał w tym samym czasie również rozwiązania na dalszym etapie łańcucha technologicznego. 1 września NuScale Power poinformował o wyprodukowaniu pierwszych prototypowych elementów z tlenku boru przeznaczonych do pasywnego systemu awaryjnego chłodzenia. Elementy te mają rozpuszczać się w chłodziwie w przypadku aktywacji systemu, pomagając kontrolować reaktywność rdzenia bez konieczności ingerencji operatora. Z punktu widzenia komercjalizacji SMR wydarzenie jest istotne, ponieważ dotyczy konkretnych procesów produkcyjnych i kwalifikacji komponentów bezpieczeństwa. Pokazuje to, że część amerykańskiego rynku przechodzi obecnie od fazy projektowania do budowania rzeczywistego łańcucha dostaw dla przyszłych instalacji.
Europa Północna z kolei coraz wyraźniej stawia na model seryjnego wdrażania małych reaktorów modułowych. 3 września szwedzki Studsvik poinformował o zawarciu porozumienia z GE Vernova Hitachi Nuclear Energy i Samsung C&T dotyczącego rozwoju projektu czterech reaktorów BWRX-300 o łącznej mocy około 1,2 GW. Potencjalnymi lokalizacjami są istniejący licencjonowany teren Studsvik w Nyköping oraz lokalizacja Målma w Valdemarsvik. Pierwszy reaktor miałby rozpocząć pracę w połowie lat 30. XXI wieku. Projekt nie stanowi jeszcze ostatecznej decyzji inwestycyjnej ani zgody na budowę, ale przewiduje natychmiastowe rozpoczęcie prac nad finansowaniem, licencjonowaniem, inżynierią i wyborem lokalizacji.
Szwedzki projekt jest szczególnie interesujący z punktu widzenia przyszłości europejskiego rynku SMR, ponieważ od początku zakłada budowę więcej niż jednej jednostki. Władze i przemysł próbują w ten sposób uniknąć problemu charakterystycznego dla klasycznych inwestycji jądrowych, w których każdy projekt jest traktowany niemal jako jednostkowe przedsięwzięcie infrastrukturalne. W przypadku BWRX-300 celem jest stworzenie programu obejmującego kilka identycznych reaktorów, co powinno umożliwić standaryzację komponentów, powtarzalność procesów budowlanych oraz wykorzystanie doświadczeń z pierwszej jednostki przy kolejnych. Jest to jeden z warunków, aby SMR faktycznie uzyskały przewagę ekonomiczną wynikającą ze skali produkcji.
Jeszcze większe znaczenie geopolityczne miał ruch Kazachstanu. 3 września Rosatom i kazachskie przedsiębiorstwo Kazakhstan Nuclear Power Plants podpisały kontrakt EPC na budowę dwóch bloków elektrowni jądrowej w rejonie jeziora Bałchasz, o łącznej mocy około 2,4 GW. Porozumienie zostało podpisane podczas Wschodniego Forum Ekonomicznego we Władywostoku i oznacza formalne przejście projektu pierwszej kazachskiej elektrowni jądrowej do kolejnego etapu realizacyjnego. Rosatom ma przewodzić międzynarodowemu konsorcjum i odpowiadać za projektowanie, dostawy urządzeń, budowę oraz uruchomienie instalacji.
Dla Rosji projekt w Kazachstanie ma znaczenie wykraczające poza sprzedaż technologii jądrowej. Rosatom od lat wykorzystuje eksport reaktorów jako jeden z instrumentów długofalowych relacji gospodarczych i politycznych, oferując jednocześnie finansowanie, szkolenie personelu, dostawy paliwa oraz obsługę całego cyklu życia instalacji. W przypadku Kazachstanu znaczenie jest dodatkowo zwiększone przez położenie państwa pomiędzy Rosją a Chinami oraz jego ogromne znaczenie na światowym rynku uranu. Budowa pierwszej elektrowni jądrowej może więc wzmocnić rosyjską obecność w strategicznym sektorze kazachskiej gospodarki, choć jednocześnie Astana stara się zachować wielowektorowy charakter swojej polityki zagranicznej i gospodarczej.
Istotne wydarzenie miało również miejsce w Indiach. 1 września pojawiły się informacje o zbliżeniu stanowisk New Delhi i Taszkentu w sprawie długoterminowych dostaw uranu z Uzbekistanu do Indii. Podczas wizyty premiera Narendry Modiego w Uzbekistanie obie strony potwierdziły postęp prac nad porozumieniem dotyczącym dostaw tego surowca, a w oficjalnym komunikacie wskazano także na zainteresowanie rozszerzeniem współpracy w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej, geologii, górnictwa oraz przetwarzania surowców strategicznych. Dla Indii, które planują bardzo znaczące zwiększenie mocy jądrowych, zabezpieczenie długoterminowego dostępu do uranu jest jednym z warunków powodzenia całego programu.
Nieco inny wymiar miały wydarzenia związane z Ukrainą. 1 września Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej ponownie ostrzegła przed ryzykiem związanym z utratą zewnętrznego zasilania Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej. Obiekt pozostawał zależny od awaryjnych generatorów dieslowskich po utracie zasilania zewnętrznego, a IAEA zwracała uwagę na ograniczone zapasy paliwa. Problem był szczególnie poważny, ponieważ generatory muszą zapewniać zasilanie systemów niezbędnych do bezpiecznego chłodzenia instalacji.
Sytuacja eskalowała do tego stopnia, że 5 września rozpoczął się lokalny rozejm wynegocjowany przy udziale IAEA, którego celem było stworzenie warunków do naprawy uszkodzonej linii elektroenergetycznej Ferosplavna. Elektrownia pozostawała bez zewnętrznego zasilania od 20 sierpnia i korzystała z generatorów awaryjnych, a IAEA ostrzegała przed możliwością wystąpienia całkowitego blackoutu stacyjnego w przypadku wyczerpania zapasów paliwa. Ukraińscy technicy mieli rozpocząć prace po przeprowadzeniu rozminowania obszaru. Sam fakt konieczności ustanowienia czasowego zawieszenia działań wojennych dla wykonania prac elektroenergetycznych pokazuje, jak bardzo bezpieczeństwo jądrowe Zaporoskiej Elektrowni zależy od czynników pozostających poza klasycznym systemem ochrony fizycznej obiektu.
W tym samym okresie widoczny był także postęp w procesie wygaszania infrastruktury jądrowej, która zakończyła już swoją działalność. 2 września poinformowano o dalszych pracach nad demontażem trzech nieuszkodzonych bloków elektrowni w Czarnobylu. Według operatora wykonano już 94 proc. prac przygotowawczych dla bloku nr 2 oraz 44 proc. dla bloku nr 1, natomiast prace fizyczne przy bloku nr 3 mają rozpocząć się w 2027 r. Całość przygotowań do kolejnego etapu likwidacji trzech reaktorów ma zostać zakończona do końca 2028 r. Proces pokazuje, że nawet po zakończeniu produkcji energii elektrownia pozostaje przedsięwzięciem wymagającym wieloletniego zarządzania, zabezpieczenia materiałów promieniotwórczych i stopniowej dekonstrukcji infrastruktury.
Więcej:
- NuScale Power, NuScale Power and MillenniTEK Advance Manufacturing Technology for First-of-a-Kind Reactor Safety Component, 01.09.2026. https://www.nuscalepower.com/press-releases/2026/nuscale-power-and-millennitek-advance-manufacturing-technology-for-first-of-a-kind-reactor-safety-component
- Idaho National Laboratory, Raven-Flint wins DOE backing for U.S. uranium conversion plant, 01.09.2026. https://igrownews.com/raven-flint-latest-news/
- Sonal C. Patel, Studsvik Selects GE Vernova Hitachi, Samsung C&T for 1.2-GW Swedish BWRX-300 Project, POWER Magazine, 03.09.2026. https://www.powermag.com/studsvik-selects-ge-vernova-hitachi-samsung-ct-for-1-2-gw-swedish-bwrx-300-project
- Interfax, Rosatom, Kazakhstan sign EPC contract for Balkhash nuclear plant, 03.09.2026. https://pif.interfax.kz/en/news/82243
- World Nuclear News, India and Uzbekistan eye uranium deal as ties grow, 01.09.2026. https://world-nuclear-news.org/articles/india-and-uzbekistan-eye-uranium-deal-as-ties-grow
- Reuters, Brokered ceasefire takes effect for repairs at Zaporizhzhia nuclear plant, 05.09.2026. https://www.reuters.com/business/energy/brokered-ceasefire-takes-effect-repairs-zaporizhzhia-nuclear-plant-2026-09-05/
- World Nuclear News, Decommissioning of Chernobyl units progressing, 02.09.2026. https://world-nuclear-news.org/articles/decommissioning-of-chernobyl-units-progressing
Dla naszych patronów przygotowujemy comiesięczny biuletyn o nazwie #AtomowyKompas. W jego ramach prowadzić będziemy:
– przegląd prasy dot. tematyki atomowej dyplomacji – wyciąg z najważniejszymi informacjami;
– dedykowane analizy oraz komentarze dot. tematyki atomowej dyplomacji.
Dostęp do Atomowego Kompasu będą mieć osoby, które wesprą nas poprzez portal Patronite.
Projekt sfinansowano z środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach PROO 4.
0 komentarzy