“Sztuczne słońce” Chin oraz “triumfy” SMR-ów na świecie i ich pierwsze trudności w Polsce

W ostatnich dniach zapisał się swoisty nowy rozdział w historii ekspansji małych reaktorów modułowych (SMR) w Europie. Rolls-Royce SMR podpisał porozumienie z czeskim ÚJV Řež, co ma przyspieszyć wdrażanie małych reaktorów w Czechach. Współpraca obejmuje prace inżynieryjne, oceny komponentów, wsparcie operacyjne i działania licencyjne. To partnerstwo nabiera znaczenia w świetle niedawnej decyzji, w której rząd Wielkiej Brytanii wybrał lokalizację Wylfa w Walii dla co najmniej trzech SMR-ów tej firmy, co czyni projekt jednym z pierwszych dużych wdrożeń modularnej energii jądrowej w Europie.

Za Oceanem “mały” sektor jądrowy również nie zwalnia tempa. Rząd USA ogłosił, że przekaże do 800 mln USD na wsparcie dwóch projektów SMR: Tennessee Valley Authority (TVA) i Holtec. Finansowanie ma przyspieszyć rozwój reaktorów modułowych, które mają odpowiedzieć na rosnące zapotrzebowanie na energię ze strony centrów danych, przemysłu i sektorów intensywnie zużywających energię. W praktyce to znak, że USA traktują SMR-y jako kluczowe narzędzie modernizacji miksu energetycznego i odpowiedź na przyszłe potrzeby stabilnej energii elektrycznej.

Z kolei w Azji Centralnej w miejscowości Jizzakh w Uzbekistanie ruszyły prace przygotowawcze pod budowę pierwszej elektrowni jądrowej w historii tego kraju. Trwają roboty ziemne, przygotowywane są fundamenty dla planowanych dwóch reaktorów SMR typu RITM-200N oraz dwóch tradycyjnych (rosyjskich) reaktorów typu VVER-1000. Wizyta prezydenta Szawkata Mirzijojewa w regionie i jego deklaracje, że projekt ma wspierać rozwój gospodarczy i przemiany regionu, pokazują, że Uzbekistan traktuje atom jako element strategicznej modernizacji energetycznej i przemysłowej.

Z kolei plan utworzenia w Polsce małych reaktorów modułowych realizowanych przez spółkę Orlen Synthos Green Energy (OSGE) napotkał pierwszy bardzo istotny problem: lokalne władze i rada miejska negatywnie zaopiniowały wniosek o sprzedaż gruntów leśnych pod inwestycję. W efekcie decyzję w sprawie lokalizacji jednego z planowanych reaktorów odwieszono. Pojawiają się wątpliwości nie tylko środowiskowe, ale też formalno-prawne i społeczne. Oznacza to, że “mały atom” w obecnej formie napotyka realną barierę – nie wystarczy deklaracja inwestora, by zburzyć las i rozpocząć budowę. Artykuł jednoznacznie podkreśla, że bez akceptacji społeczności lokalnej i decyzji wyrębu propozycja staje się nierealna, co stawia cały projekt SMR-owy w Polsce pod znakiem zapytania.

Dla kontrastu prezes PGE, Dariusz Marzec, podczas obchodów Dnia Górnika wskazał, że energetyka jądrowa powinna stanowić kluczowy element transformacji sektora – nie tylko z perspektywy stabilności dostaw energii, lecz także jako realna ścieżka utrzymania i tworzenia miejsc pracy. Marzec podkreślił, że atom może być ważnym narzędziem sprawiedliwej transformacji: zapewniając ciągłość miejsc pracy w regionach dotkniętych zamykaniem kopalń lub redukcją węgiel-bazowej energetyki. Jednocześnie wskazał, że inwestycje jądrowe generują wielowymiarową aktywność gospodarczą – montaż i budowę, usługi, utrzymanie, szkolenia oraz powiązania z przemysłem. Ta wypowiedź ze strony PGE wpisuje się w coraz szerszy przekaz, który podkreśla instrumentalny i prospołeczny wymiar energetyki jądrowej. W kontekście planowanych inwestycji jądrowych w Polsce oraz napotkanych przez SMR-y.