Chorwaci w rozmowach z Chińczykami, a Węgrzy planują uniezależnienie od Rosatomu
Dnia 11 października w Bangladeszu elektrownia jądrowa Rooppur przekroczyła kolejny kamień milowy jakim jest stan pierwszej krytyczności. Oznacza to, że reaktor zaczyna działać autonomicznie i wkrótce zostanie podłączony do krajowej sieci elektroenergetycznej. Kadra pracownicza składająca się z 40 młodych inżynierów oraz naukowców z bangladeskich agencji atomowych skierowana została na program szkoleniowy organizowany przez Międzynarodową Agencję Energii Atomowej, który odbywa się od 18 października do 12 listopada. Powolna finalizacja inwestycji Rooppur oznacza również zbiór owocu współpracy Bangladeszu z Rosją, która znacznie przyczyniła się do modernizacji gospodarczej w tym kraju. Widoczny jest tutaj jeden z wielu elementów strategicznego zaangażowania Rosji w państwach azjatyckich, które ma wzmocnić jej pozycję na arenie międzynarodowej i zbudować w azji wizerunek rzetelnego, wartego zaufania sojusznika.
Kolejnym przykładem działalności rosyjskiej w Azji z zakresu energetyki jądrowej jest podpisanie porozumienia pomiędzy indonezyjską spółką PT Pembangkit Listrik Nuklir oraz Rosatomem. Umowę między podmiotami zawarto 16 października podczas odbywającego się w Moskwie Rosyjskiego Tygodnia Energii. Dotyczy ona przede wszystkim dostaw prądu z dwóch pływających jednostek energetycznych (FPU-100) o łącznej mocy 200MW, które mają znaleźć się w północnej części wyspy Halmahera (prowincja Maluku Północne). Obiekt ten ma powstać w odległości około 3000 km od Kuala Lumpur oraz 1400 od Kota Kinabalu. Do budowy wykorzystana ma być technologia RITM, czyli reaktory sprawdzone wcześniej na pokładzie rosyjskich lodołamaczy. Według harmonogramu pierwsze dostawy energii z elektrowni mają ruszyć w ciągu 5 lat od wejścia w życie tej dwustronnej umowy. Jest to pierwszy na świecie kontrakt eksportowy zakładający dostawę prądu z pływającej elektrowni jądrowej.
Z kolei przedstawiciele chorwackiego rządu spotkali się w Pekinie z dwiema chińskimi firmami jądrowymi, żeby porozmawiać o przygotowaniu chorwackiego programu jądrowego. Minister gospodarki Ante Šušnjar rozmawiał z Liu Mingshengiem, prezesem State Power Investment Corporation (SPIC) i Ma Yuanhuo, prezesem State Nuclear Power Technology Corporation (SNPTC). Rozmowy dotyczyły trzech spraw: jak Chiny rozwijają projekty jądrowe, czego potrzebują chorwackie firmy, żeby wejść do międzynarodowych łańcuchów dostaw, oraz transferu wiedzy i szkolenia specjalistów. Šušnjar podkreślił, że chorwacki przemysł musi być gotowy do udziału w takich projektach, od produkcji sprzętu, przez rozwój technologii, po utrzymanie elektrowni. Widzi w atomie szansę dla krajowych firm, inżynierów i ekspertów, a także sposób na połączenie długoterminowego bezpieczeństwa energetycznego z rozwojem własnego przemysłu. Rozmowy są niewiążące. Chorwacja prowadzi wstępne dyskusje z krajami partnerskimi i potencjalnymi dostawcami technologii, żeby zebrać konkretne i porównywalne informacje o dostępnych rozwiązaniach, ich parametrach technicznych i ekonomii, jako podstawę późniejszych decyzji. Na nic jeszcze się nie zdecydowano. Zagrzeb zostawia sobie kilka dróg. Chce zbudować pierwszą własną elektrownię jądrową, jest zainteresowany udziałem w budowie drugiego bloku w słoweńskim Krškem i bada możliwość SMR-ów. Pod koniec czerwca podpisał też w Toronto memorandum z Kanadą o współpracy w cywilnym wykorzystaniu energii jądrowej. Ministerstwo gospodarki zaznaczyło wtedy, że memorandum nie tworzy obowiązku podejmowania decyzji inwestycyjnych, tylko jest platformą wymiany wiedzy i wzmacniania współpracy instytucji.
Natomiast Węgry są w trakcie prowadzenia analizy projektu rozbudowy elektrowni jądrowej Paks i poważnie rozważają zastąpienie rosyjskiego Rosatomu innym, głównym wykonawcą. Zmiana ma przede wszystkim zmniejszyć ryzyko polityczne związane ze współpracą z podmiotem rosyjskim, dlatego trwają poszukiwania alternatywnego dostawcy. Kontrakt na rozbudowę elektrowni został w przeszłości przyznany Rosatomowi podczas przetargu w 2014 przez sprawującego wtedy władzę Viktora Orbana. Pojawienie się Petera Magyara na stanowisku premiera Węgier przyniosło proeuropejską zmianę kursu. Nowy rząd ma w planach podjęcie decyzji o rozbudowie Paks do końca bieżącego roku. Potencjalna zmiana głównego wykonawcy spowodowała zamęt i sprzeciw Rosatomu. Rosyjski koncern rzekomo nie otrzymał żadnego oficjalnego powiadomienia i uważa, że nie widzi podstaw prawnych dla takich działań, mimo to kontynuuje realizację projektu.
22 października SGE UK, brytyjska spółka zależna Synthos Green Energy, podpisała list intencyjny z Origin Nuclear, firmą należącą do kanadyjskiego Ontario Power Generation. Origin ma być operatorem planowanej floty małych reaktorów BWRX-300 w Wielkiej Brytanii, a list dotyczy utworzenia joint venture, które będzie odpowiadać za eksploatację elektrowni. Projekt SGE zakłada budowę 14 reaktorów w trzech lokalizacjach, każda z kilkoma blokami. Łączna moc to 4,2 GW, czyli około 11% brytyjskiego zapotrzebowania na prąd. Pierwszy reaktor ma ruszyć komercyjnie w 2034 r. Na pierwszej lokalizacji ma stanąć sześć bloków, potem dwa kolejne miejsca wieloblokowe. SGE ogłosiło te plany w lipcu i opiera je na modelu floty: ten sam projekt reaktora, ten sam łańcuch dostaw i wspólny model operacyjny. Origin ma wspierać licencjonowanie, rozruch i przygotowanie reaktorów do pracy, a potem odpowiadać za eksploatację i centralne usługi dla całej floty. Szef SGE Rafał Kasprów podkreślił, że znalezienie operatora to jeden z najważniejszych etapów projektu. Origin ma ponad 50 lat doświadczenia i uczestniczy w budowie pierwszego BWRX-300 w Kanadzie, w Darlington. Kasprów dodał, że chodzi też o model, który mógłby obsługiwać projekty tego typu w całej Europie. Polski wątek jest taki, że SGE to platforma SMR założona w 2018 r. przez Michała Sołowowa. Współinwestuje w projekt BWRX-300 od GE Vernova Hitachi, uznawany za najbardziej zaawansowaną komercyjnie technologię SMR na świecie. Najbardziej zaawansowany projekt firmy jest w Polsce, w spółce Orlen Synthos Green Energy, razem z Orlenem. Brytyjski program pokazuje więc, że polska firma buduje pozycję także za granicą. Na razie to jednak tylko list intencyjny, a nie ostateczna umowa. Cała propozycja SGE jest dopiero oceniana w etapie Project Deep Dive brytyjskiego programu Advanced Nuclear Framework, więc jej realizacja nie jest pewna. To ważny krok organizacyjny, ale decydujące będą wyniki tej oceny.
Finlandia stała się pierwszym krajem na świecie, które zatwierdziło możliwość stałego podziemnego składowania odpadów jądrowych. Obiekt o którym mowa, czyli Onkalo znajduje się przy elektrowni jądrowej na wyspie Olkiluoto w zachodniej części Finlandii. Zużyte, wysoko radioaktywne paliwo będzie składowane na głębokości ponad 400 metrów, w monolitycznych skałach granitowych. Zabezpieczenia jakimi będzie objęte uwzględniają szczelne żeliwne pojemniki pokryte 5-centymetrową warstwą miedzi, które kolejno umieszczone będą w tunelach oraz otoczone iłem bentonitowym, a finalnie uszczelnione bentonitowym korkiem wzmocnionym stalą. Przestrzeń przeznaczona jest na maksymalnie 6500 ton uranu, przyjmując materiał z pięciu fińskich reaktorów i będzie składowany przez okres 100 lat nadzoru, po upływie którego zostanie zapieczętowany. Operator obiektu czyli spółka Posiva uzyskała pozwolenie na budowę w 2015, a więc widać widoczne postępy w realizacji projektu. Przed rozpoczęciem procesu składowania konieczna jest jeszcze ostateczna zgoda państwowej inspekcji ochrony przed promieniowaniem (STUK). Realizacja tego przedsięwzięcia obrazuje wysoki stopień zaufania społecznego i ciągłości politycznej. Oznacza to jednak przede wszystkim pierwsze rozwiązanie na jeden z najtrudniejszych problemów końcowych w łańcuchu energetyki jądrowej. Rozwiązania techniczne zastosowane w Onkalo, które są oparte na wielopoziomowych barierach staje się wzorcem inżynieryjnym dla innych państw budujących składowiska ostateczne.
Przegląd ten został napisany przez Lidię Bajer i Viktorię Vikulinę pod redakcją Mateusza Zycha
Więcej:
- BSS News, Rooppur Nuclear Plant a milestone for energy security: Secretary, 18.10.2026 https://www.bssnews.net/others/436385
- The Star, Indonesia goes nuclear, with reactors just 3,000km from KL, 19.10.2026 https://www.thestar.com.my/news/nation/2026/10/19/indonesia-goes-nuclear-with-reactors-just-3000km-from-kl
- Balkan Green Energy News, Croatia discusses nuclear energy cooperation with China, 20.10.2026 https://balkangreenenergynews.com/croatia-discusses-nuclear-energy-cooperation-with-china/
- Reuters, Hungary considers replacing Russia’s Rosatom in nuclear project10.2026 https://www.reuters.com/business/energy/hungary-considers-replacing-russias-rosatom-nuclear-project-2026-10-21/
- IBSnews, SGE UK ma list intencyjny z Origin Nuclear ws. SMR-ów o mocy 4,2 GW w Wielkiej Brytanii, 22.10.2026 https://pl.investing.com/news/stock-market-news/sge-uk-ma-list-intencyjny-z-origin-nuclear-ws-smrow-o-mocy-42-gw-w-wielkiej-brytanii-1612245
- Vijesti, Finland becomes first in the world to approve permanent underground nuclear waste repository, 23.10.2026 https://en.vijesti.me/world-a/evropa/832942/Finland-becomes-first-in-the-world-to-approve-permanent-underground-nuclear-waste-repository
Dla naszych patronów przygotowujemy comiesięczny biuletyn o nazwie #AtomowyKompas. W jego ramach prowadzić będziemy:
– przegląd prasy dot. tematyki atomowej dyplomacji – wyciąg z najważniejszymi informacjami;
– dedykowane analizy oraz komentarze dot. tematyki atomowej dyplomacji.
Dostęp do Atomowego Kompasu będą mieć osoby, które wesprą nas poprzez portal Patronite.
Projekt sfinansowano z środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach PROO 4.
0 komentarzy