“Snapback” wobec Iranu, recykling jądrowego paliwa i zawirowania na Tajwanie
Koniec sierpnia upłynął w świecie atomu w spokojnej atmosferze, zdominowanej raczej przez doniesienia z natury swej neutralnych lub pozytywnych. Od dalszego ciągu napięć na linii Zachód-Iran, przez doniesienia o nowym źródle jądrowego paliwa, na Orlenie i jego porozumieniu z Synthosem kończąc – oto kolejne nasze podsumowanie tygodnia.
Europejskie mocarstwa: Francja, Niemcy i Wielka Brytania – uaktywniły tzw. “snapback”, czyli mechanizm, który wkrótce może automatycznie przywrócić sankcje ONZ wobec Iranu, porzucone wcześniej przez porozumienie nuklearne z 2015 roku. Powodem jest rosnące zagrożenie związane z irańskimi zaniedbaniami wobec międzynarodowego nadzoru i wznowieniem wzbogacania uranu na poziomie 60%, czyli pozwalającym na skonstruowanie broni atomowej. Iran w reakcji próbował zakłócać współpracę z Międzynarodową Agencją Energii Atomowej (IAEA) i wzbudzać chaos dyplomatyczny – inspektorzy IAEA dopiero teraz powrócili do Teheranu, odwiedzając m.in. elektrownię w Bushehr. Jednak dostęp pozostaje mocno ograniczony, a perspektywa realnego porozumienia wydaje się coraz trudniejsza.
Z kolei w Korei Południowej tamtejszy minister spraw zagranicznych, Cho Hyun, ogłosił, że rozpoczęły się rozmowy z USA na temat możliwości przetwarzania zużytego paliwa jądrowego. To kluczowy krok dla kraju, który dysponuje aż 26 reaktorami, a który dotychczas musiał polegać na importowanych rozwiązaniach paliwowych. Cho podkreślił, że cel tej inicjatywy jest wyraźnie pokojowy i środowiskowy, a nie militaryny – orientowany raczej na większą samowystarczalność energetyczną i dbałość o środowisko
W podobnym temacie “paliwowym” są wieści z Waszyngtonu. Od Amerykanów płyną bowiem doniesienia o pojawieniu się kolejnej, wizjonerskiej inicjatywy – administracja prezydenta Trumpa planuje udostępnić około 20 ton plutonu z okresu zimnej wojny jako paliwo jądrowe. To pluton wycofany wcześniej z użytkowania, a teraz ma być przetwarzony i w zasadzie oddany branży niemal za darmo. Eksperci alarmują, że to może być powtórka nieudanego i drogiego programu MOX z 2018 roku, a kwestie bezpieczeństwa i ekologii nadal budzą poważne zastrzeżenia.
Tymczasem w Turcji w stoczni przy wybrzeżu Morza Śródziemnego trwa końcowy montaż elementów ciśnieniowego zbiornika reaktora dla czwartego bloku elektrowni jądrowej Akkuyu. Rosatom podał, że realizacja tego etapu konstrukcji oznacza kolejny milowy krok w wieloetapowym programie budowy kompleksu, a sam blok ma stać się jednym z wielu reaktorów produkowanych przez rosyjski przemysł jądrowy – to sygnał, że współpraca technologiczna i eksportowa w sektorze jądrowym nadal przybiera na sile, przesuwając akcenty w regionie i wywołując mieszankę ambicji gospodarczych oraz geopolitycznych obaw. Innymi słowy, atomowa dyplomacja jest jedną ze ścieżek, które pozwalają Rosji na uczestnictwo w globalnych partnerstwach, mimo jej agresywnej polityki zagranicznej.
Pozostając w temacie Rosji, podczas obchodów 34. rocznicy niepodległości Ukrainy Rosja oskarżyła Kijów o atak dronowy na elektrownię jądrową w Kursku. Według rosyjskich władz uszkodzony został pomocniczy transformator, co zmusiło operatorów do obniżenia mocy jednego z reaktorów o połowę. Mimo to nie doszło do ofiar ani wycieku promieniowania, a Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej potwierdziła, że poziom radiacji pozostaje w normie. Choć doniesienia o ataku nie zostały niezależnie zweryfikowane, IAEA kolejny raz ostrzegła przed groźbą działań militarnych w pobliżu obiektów jądrowych.
Na Tajwanie zaś, historia z atomem nabrała zaskakującego zwrotu, gdy zaledwie trzy miesiące po wygaszeniu reaktorów, ogłoszone zostało referendum, w którym mieszkańcy wyspy będą decydować, czy uruchomić ponownie zamknięty reaktor w elektrowni Maanshan. To reakcja na gwałtowny wzrost zapotrzebowania na energię – napędzany przez branżę AI – której konwencjonalne metody jej uzyskiwania nie mogą zaspokoić oraz rosnące obawy przed agresją ze strony Chińskiej Republiki Ludowej, co wiąże się z realnym zagrożeniem wstrzymania dostaw energii, tak krytycznej dla tajwańskiego przemysłu mikroczipów i półprzewodników. Choć obecny prezydent i rząd nadal opowiadają się “przeciw”, społeczne poparcie dla energii jądrowej zdaje się wzrastać.
Wreszcie, w polskim kontekście – spółka PKN Orlen oficjalnie osiągnęła porozumienie z Synthos Green Energy na budowę pierwszego w Polsce małego reaktora modułowego BWRX-300 – technologii od GE Hitachi, o której wspominaliśmy w lipcowych przeglądach.
Więcej:
-
Patrick Wintour, UK, Germany and France say they have triggered UN sanctions on Iran, https://www.theguardian.com/world/2025/aug/28/uk-germany-and-france-say-they-have-triggered-restored-un-sanctions-on-iran (28.08.2025).
-
Angelique Crisafis, Russia accuses Ukraine of strike on nuclear plant in wave of drone attacks, https://www.theguardian.com/world/2025/aug/24/russia-accuses-ukraine-drone-strike-kursk-nuclear-power-plant (24.08.2025).
-
Reuters, Trump Plans to Make Cold War-Era Plutonium Available for Nuclear Power, https://www.reuters.com/business/energy/trump-plans-make-cold-war-era-plutonium-available-nuclear-power-2025-08-22 (22.08.2025).
-
Kathrin Hille, Taiwan Weighs Return to Nuclear Power amid AI Surge and China Fears, Financial Times, https://www.ft.com/content/49ce54ce-97f4-4b5f-8c59-d61107548d08 (21.08.2025).
-
Bankier.pl, Motyka: Nie ma przeciwwskazań do realizacji projektu SMR Orlenu i Synthosu, https://www.bankier.pl/wiadomosc/Nie-ma-przeciwwskazan-do-realizacji-projektu-SMR-Orlenu-i-Synthosu-Motyka-9000006.html (28.08.2025).
-
World Nuclear News, Final Assembly under Way for Akkuyu 4’s Reactor Vessel, https://world-nuclear-news.org/articles/final-assembly-under-way-for-akkuyu-4s-reactor-vessel (22.08.2025).
-
Joyce Lee i David Brunnstrom, South Korea Minister Says Agreed with US to Discuss Nuclear Fuel Reprocessing, Reuters, https://www.reuters.com/business/energy/south-korea-minister-says-agreed-with-us-discuss-nuclear-fuel-reprocessing-2025-08-28 (28.08.2025).
Dla naszych patronów przygotowujemy comiesięczny biuletyn o nazwie #AtomowyKompas. W jego ramach prowadzić będziemy:
– przegląd prasy dot. tematyki atomowej dyplomacji – wyciąg z najważniejszymi informacjami;
– dedykowane analizy oraz komentarze dot. tematyki atomowej dyplomacji.
Dostęp do Atomowego Kompasu będą mieć osoby, które wesprą nas poprzez portal Patronite.
Projekt sfinansowano z środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach PROO 4.
0 komentarzy