Równolegle na politycznym placu boju dzieje się coś istotnego w Unii Europejskiej. Austria przegrała właśnie w Trybunale Sprawiedliwości próbę uchylenia decyzji Komisji Europejskiej, która uznała energetykę jądrową (i gazową) za działalność mogącą być klasyfikowaną jako “zrównoważona” w ramach unijnej taksonomii finansowej. Sąd stwierdził, że Komisja miała prawo podjąć ocenę, iż w obecnych warunkach nie ma technologii o podobnej skali, która byłaby realną alternatywą dla atomu.

Europejski Trybunał Sprawiedliwości unieważnił również zgodę UE na rosyjski projekt jądrowy na Węgrzech, kwestionując sposób udzielenia zlecenia firmie Rosatom bez otwartego przetargu, naruszający zasady zamówień publicznych. Pomimo tego Węgry zapowiadają, że będą kontynuować projekt, jednocześnie deklarując współpracę z Komisją, by dostosować się do prawa UE.

Z kolei w Afryce Południowej także trwają przymiarki do zwiększenia roli atomu: rząd planuje osiągnięcie samowystarczalności „we wszystkich ogniwach łańcucha paliwa jądrowego”. Chce dołożyć 10 GW mocy jądrowej w ciągu najbliższych 10-15 lat i przywrócić pełny lokalny cykl paliwowy (wydobycie, obróbka, wzbogacanie) lokalnie. Decyzja co do przedłużenia prac jednostki numer 2 elektrowni Koeberg ma zapaść w listopadzie.

Tymczasem w Iranie, do tej pory będącym niepojącym punktem Przeglądów, widać jak dyplomacja i instytucje międzynarodowe potrafią ustalić – przynajmniej tymczasową – zmianę kursu. Teheran podpisał porozumienie z Międzynarodową Agencją Energii Atomowej, które pozwala na wznowienie inspekcji wszystkich placówek jądrowych oraz prowadzenie współpracy technicznej. Obie strony mówią, że to krok w stronę rozwiązania pewnych napięć, choć w takiej umowie nie ma jeszcze szczegółowego harmonogramu, a także warunków, które mogą ją zerwać – np. ponowna eskalacja działań militarnych lub sankcji.

Chociaż atom w Polsce to temat, który planowany jest i negocjowany od lat, właśnie teraz wkracza w zupełnie inny etap, w którym decyzje formalne i przygotowania terenowe stają się namacalne. Z Pomorza napłynęła wiadomość, że wojewoda pomorska Beata Rutkiewicz wydała pozwolenie na rozpoczęcie przygotowawczych prac przy przyszłej elektrowni jądrowej w Lubiatowie-Kopalino. To nie tylko formalność – chodzi bowiem o roboty geodezyjne, usunięcie drzew, budowę zaplecza socjalno-technicznego, tymczasowych obiektów itp., czyli o wszystko to, co musi być zrobione, zanim stanie pierwszy reaktor. Ale formalności to jedno, a finanse i zatwierdzenia – drugie. Polska czeka na notyfikację Komisji Europejskiej, która otworzy możliwość uzyskania wsparcia publicznego dla elektrowni jądrowej. Minister energii Miłosz Motyka wyraził przekonanie, że zgoda Brukseli przyjdzie jeszcze w 2025 roku. Taka notyfikacja jest kluczowa, bo bez niej trudno ruszyć z finansowaniem i zrealizować całość inwestycji.

Tymczasem za naszą wschodnią granicą, na Ukrainie w rejonie frontu konfliktu, sytuacja jądrowa rodzi obawy. W Zaporoskiej Elektrowni Atomowej reaktory pozostają w stanie “zimnego zatrzymania”: wszystkie sześć bloków nie może zostać bezpiecznie uruchomione. Rafael Grossi z MAEA ostrzega, że działania wojenne, w tym ataki w pobliżu elektrowni, stwarzają rosnące ryzyko. Jednym z krytycznych parametrów jest poziom wody w basenie chłodzenia – obecnie około 13,4 m, a granica bezpiecznego działania systemu to 12 m. Dodatkowo działa tylko jedna zewnętrzna linia zasilania, co ogranicza redundancję systemu zasilania awaryjnego.

Ta zbiorcza panorama pokazuje, że atom nie jest już jedynie planem na odległą przyszłość: wiele krajów zaczyna wiązać z nim nadzieje na bezpieczeństwo energetyczne, niezależność, ograniczanie emisji. Ale ryzyko jest realne, czy to w postaci nieodboru uranu, napięć prawnych, geopolitycznych, kosztów inwestycji czy niekiedy konieczności budowy całego łańcucha (wydobycie, wzbogacanie, regulacje).