Dalsze niepokoje na Ukrainie, polskie i kazachskie plany atomowe oraz rosyjski “zamknięty cykl paliwowy”
Zeszły tydzień w świecie energetyki jądrowej upłynął pod znakiem wojennych niepokojów. Prezydent Białorusi zaproponował budowę drugiej elektrowni jądrowej, tym razem po to, by dostarczała prąd dla obszarów Ukrainy okupowanych przez Rosję – Zaporoża, Chersonia, Ługańska i Doniecka. Ta elektrownia miałaby być nowym ogniwem w geopolitycznej układance między Mińskiem a Moskwą. Pomysł wywołał sprzeciw opozycji białoruskiej, która ostrzegała, że to ryzykowny ruch, który może pogłębiać zależność Białorusi od Kremla i tworzyć zagrożenie dla regionu europejskiego.
1 października Rosja została oskarżona o celowe sabotażowe uszkodzenie ostatniej linii energetycznej dostarczającej prąd do Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej. Według obserwacji satelitarnych, opublikowanych przez Greenpeace i analizowanych przez McKenzie Intelligence Services, wokół miejsca uszkodzenia nie było śladów ukraińskich ostrzałów – co podważało oficjalną narrację Moskwy. W efekcie zakład pozostał przez osiem dni pozbawiony zewnętrznego zasilania i zmuszony był polegać na generatorach diesla, co eksperci uznali za stan ryzyka, ponieważ długotrwale nie mogą one zastąpić stabilnego zasilania.
Na domiar złego Zaporoska elektrownia doświadcza najdłuższego w historii konfliktu okresu funkcjonowania wyłącznie na generatorach awaryjnych. To sytuacja, którą wielu określa obecnie jako “krytyczny moment”. Reaktory są wyłączone, lecz systemy chłodzenia muszą działać – bez zewnętrznych dostaw prądu ich awaria mogłaby mieć katastrofalne następstwa. Dostęp do zakładu dla ekip naprawczych utrudnia wojna, a zapasy paliwa do generatorów pozwalają utrzymać funkcjonowanie na niewielki czas. IAEA podkreśla, że ryzyko narastania poważnych konsekwencji jest coraz większe.
Z lepszych wieści: 2 października ogłoszono utworzenie nowego joint venture: Framatome (francuska korporacja) i amerykańska firma Standard Nuclear połączyły siły, by od 2027 roku dostarczać paliwo typu TRISO – zaawansowany nośnik, kluczowy dla reaktorów nowej generacji. To z kolei rodzi perspektywę, że przyszłe elektrownie będą bezpieczniejsze i bardziej odporne na awarie.
W tle tej globalnej układance Polska nie pozostaje bierna. W mediach krajowych pojawiła się informacja, że Polskie Elektrownie Jądrowe (PEJ) planują złożenie wniosku o pozwolenie na budowę w 2026 r., z nadzieją, że fundamenty pod pierwszy reaktor zostaną zabetonowane w 2028 r., a uruchomienie nastąpi całą dekadę później – w roku 2036. Pozostaje życzyć by termin ten faktycznie został zrealizowany.
Z kolei Bułgaria w ostatnich dniach znalazła się w gronie państw zainteresowanych sięgnięciem po małe reaktory modułowe. Rząd Bułgarii oficjalnie zadeklarował, że analizuje wprowadzenie SMR-ów jako elementu planu przyszłej transformacji energetycznej. Według komunikatów rządowych – przedstawionych w mediach 25–26 września – premier i ministrowie mają zamiar zbadać technologie, warunki regulacyjne i współpracę międzynarodową, by określić, które rozwiązania najmocniej pasują do krajowej sieci.
Jednocześnie z Kazachstanu wyszedł komunikat, że energetyka jądrowa ma się stać pełnoprawną gałęzią gospodarki narodowej – nie tylko jako projekt, ale jako fundament nowej struktury przemysłowej. W wystąpieniu przed Radą Nauki i Technologii prezydent Tokajew zaakcentował, że pierwsza elektrownia atomowa w Kazachstanie jest już w fazie realizacji przez konsorcjum kierowane przez rosyjski Rosatom. Ale co ważniejsze: Tokajew zapowiedział, że kraj nie poprzestanie na jednym zakładzie – plany przewidują budowę drugiej i trzeciej elektrowni atomowej. Przy tych deklaracjach nacisk kładziony był nie tylko na produkcję energii, ale też na zachowanie równowagi interesów państwa, bowiem uran, technologie i miejsce Kazachstanu w globalnej łańcuchowej atomowej gospodarce mają odgrywać centralną rolę, jako że państwo to posiada duże złoża pierwiastków potrzebnych do zasilania elektrowni tego typu.
Rosja natomiast przedstawiła projekt “zamkniętego cyklu paliwowego”, który ma umożliwić wielokrotne wykorzystanie zużytego paliwa jądrowego, co – według deklaracji władz – mogłoby zmniejszyć ilość odpadów końcowych aż o 95 procent. To ambitne twierdzenie, podparte ideą, że paliwo, którym do tej pory nikt nie chciał się zajmować, może stać się surowcem ponownie wykorzystywanym w nowych ogniwach. Jednak czy w praktyce ta rewolucja się wydarzy, zważywszy na techniczne i ekonomiczne bariery, pozostaje na razie tajemnicą
Tak kształtowała się panorama energetyki jądrowej na przełomie września i października: od napięć wokół zakładów na Ukrainie, ambitne plany Polski i Kazachstanu, po rosyjskie propozycje rozwiązań recyklingowych.
Więcej:
- Yuras Karmanau, Belarus Offers Energy Supply to Russian-Occupied Ukraine, Associated Press, 26.09.2025. (https://apnews.com/article/belarus-nuclear-plant-ukraine-russia-a9a973e7e975fad92169ec2ab59dc3bc).
- Dan Sabbagh, Russia Accused of Sabotaging Last Power Line into Zaporizhzhia Nuclear Plant, The Guardian, 01.10.2025 (https://www.theguardian.com/world/2025/oct/01/russia-accused-of-sabotaging-last-power-line-into-zaporizhzhia-nuclear-plant).
- Derek Gatopouls i Hanna Arhirova, Ukrainian Nuclear Plant’s Longest Power Outage Since War Began Is ‘Critical’ Moment, Associated Press, 01.10.2025 (https://apnews.com/article/ukraine-russia-war-nuclear-zaporizhzhia-a0273ea4558a7b26cf232edd620942cc).
- Kamen Kraev, Framatome and Standard Nuclear Form Joint Venture to Produce TRISO Fuel, NucNet, 02.10.2025 (https://www.nucnet.org/news/framatome-and-standard-nuclear-form-joint-venture-to-produce-triso-fuel-10-4-2025).
- PAP, Polish First Nuclear Power Plants Financing Captures Interest, 30 Banks Says PEJs, 01.10.2025. (https://biznes.pap.pl/wiadomosci/firmy/polish-first-nuclear-power-plants-financing-captures-interest-30-banks-says-pejs).
- WNP.pl, Kolejny europejski kraj ustawia się w kolejce po małe reaktory modułowe, 26.09.2025 (https://www.wnp.pl/energia/kolejny-europejski-kraj-ustawia-sie-w-kolejce-po-male-reaktory-modulowe,988066.html).
- Inform.kz, Атомная энергетика превратится в полноценную отрасль национальной экономики – Президент, 26.09.2025 (https://www.inform.kz/ru/atomnaya-energetika-prevratitsya-v-polnotsennuyu-otrasl-natsionalnoy-ekonomiki-prezident-5f1ac0).
- Aleksander Kowal, Zużyte paliwo jądrowe przestanie być problemem. Rosyjski projekt może wywrócić energetykę do góry nogami, Chip.pl, 27.09.2025 (https://www.chip.pl/2025/09/rosja-zamkniety-cykl-paliwowy-energia-jadrowa).
Dla naszych patronów przygotowujemy comiesięczny biuletyn o nazwie #AtomowyKompas. W jego ramach prowadzić będziemy:
– przegląd prasy dot. tematyki atomowej dyplomacji – wyciąg z najważniejszymi informacjami;
– dedykowane analizy oraz komentarze dot. tematyki atomowej dyplomacji.
Dostęp do Atomowego Kompasu będą mieć osoby, które wesprą nas poprzez portal Patronite.
Projekt sfinansowano z środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach PROO 4.
0 komentarzy