Rosatom jako narzędzie rosyjskiej polityki zagranicznej

Rosatom, podobnie jak inne rosyjskie korporacje państwowe takie jak np. Roskosmos są wykorzystywane w realizacji celów rosyjskiej polityki zagranicznej w sferach swojego zainteresowania. W związku z tym, jak już wyżej wspomniano, część działań Rosatomu jest wprost związana z nawiązywaniem kontaktów i współprac korzystnych przede wszystkim z punktu widzenia Kremla. Jak wskazują eksperci, relacje jakie w ten sposób Rosja nawiązuje z państwami na całym świecie mogą swoją długością przewyższać nawet rozwój projektów związanych z energetyką gazową [16]. Biorąc pod uwagę długość budowy bloków energetycznych, okresu ich użytkowania, a także późniejszą konieczność likwidacji taka współpraca z Rosją w tej dziedzinie może oznaczać jej trwała obecność w konkretnym kraju nawet przez okres prawie 100 lat [17]. Ze względu na ścisłe powiązania Rosatomu z państwem rosyjskim powoduje to mniej lub bardziej trwale uzależnienie partnera od dostaw i współpracy z Moskwą. Pozwala to także Rosji na stosowanie różnych form nacisku związanego chociażby z zapewnianiem zapasów paliwa jądrowego czy remontów i utrzymania odpowiedniego stanu technicznego. 

Ponadto Rosatom jako jedyny dostawca na rynku zapewnia możliwości „one-stop shopping”, czyli zapewnienia usług na każdym etapie rozwoju programu jądrowego danego państwa [18]. Jest to związane z, jak wyżej wspomniano, dużą liczbą wyspecjalizowanych spółek zależnych, wchodzących w skład tej korporacji. Ponadto Rosatom zapewnia możliwość odbioru i przetworzenia wypalonego paliwa jądrowego w Rosji. Zmniejsza to znacznie koszty ponoszone przez klienta. Po przetworzeniu Rosatom zwraca odpady radioaktywne o obniżonej aktywności, zachowując przy tym odizolowany pluton [19].
Kolejną przewagą Rosatomu, która jest bezpośrednio związana z jego ścisłym powiązaniem z państwem rosyjskim są bardzo korzystne oferty finansowania projektów jądrowych. Dzięki wsparciu Kremla, rosyjski przemysł jądrowy jest w stanie zapewnić niskooprocentowany kredyt pokrywający nawet 90-100% kosztów [20]. Ponadto dzięki wsparciu państwa Rosatom jest w stanie określić warunki spłaty w taki sposób, by państwo mogło je opłacić już po podłączeniu elektrowni do sieci, w ramach zysków ze sprzedaży prądu. Rosja finansuje kredyty na nowe projekty jądrowe ze środków Funduszu Narodowego Dobrobytu, który początkowo miał być wykorzystywany dla wspierania rosyjskiego systemu ubezpieczeń społecznych. Dla przykładu, realizacja budowy elektrowni jądrowej Rooppur została prawie całkowicie sfinansowana przez niskooprocentowany kredyt udzielony przez państwo rosyjskie w wysokości 11,38 miliardów dolarów [21]. W przypadku projektu na Węgrzech, a więc budowy dwóch bloków energetycznych elektrowni Paks 2, Rosja udzieliła kredytu w wysokości ok. 10 miliardów dolarów. Spłata tej pożyczki przez Budapeszt została rozłożona na 15 lat, tj. od 2031 do 2046 roku.
Innym rodzajem finansowania projektów jest tzw. model biznesowy build-own-operate (BOB). Obecnie Rosatom realizuje go jedynie w Turcji przy budowie elektrowni jądrowej Akkuyu [22]. W tym przypadku rosyjska korporacja jest, jak nazwa modelu wskazuje, zarówno budowniczym jak i właścicielem oraz operatorem. Główny zysk ma być osiągnięty poprzez podłączenie elektrowni do tureckiej sieci energetycznej i sprzedaży prądu tureckim podmiotom [23]. Z punktu widzenia Turcji jest to bardzo korzystne rozwiązanie, ponieważ za całość projektu odpowiada Rosatom, dysponujący kadrami, technologiami oraz bogatym know-how funkcjonowania cywilnego (i wojskowego) programu jądrowego, co ściąga z Ankary znaczną część kosztów przygotowywania własnego zaplecza [24]. Jednocześnie ceny energii produkowanej w elektrowni Akkuyu zostały ustalone z góry na pierwsze 25 lat jej funkcjonowania. Takie rozwiązanie spotkało się nawet z krytyką części rosyjskich ekspertów, którzy wskazywali na duże ryzyko związane z opłacalnością projektu [25].
Ponadto po zajęciu przez rosyjskie wojska Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej w marcu 2022 roku, Rosatom wziął czynny udział w działaniach mających na celu przejęcie kontroli nad obiektem i odłączenie go od ukraińskiej sieci energetycznej. Dodatkowo po podpisaniu przez Wladimira Putina ukazu o aneksji 4 ukraińskich obwodów (zaporoskiego, chersońskiego, lugańskiego i donieckiego) 30 września 2022 przedstawiciele Rosatomu, którzy przejęli kontrolę nad ZEJ mieli naciskać na jej dotychczasowych pracowników, by przyjmowali rosyjskie obywatelstwo.