Notatka z posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Energetyki Jądrowej

Kontekst międzynarodowy i zaangażowanie prywatnego kapitału

Podkreślono przyspieszenie zmian regulacyjnych i finansowych wokół technologii SMR na świecie oraz włączenie się polskiego kapitału prywatnego w ten sektor. W kwietniu 2025 r. kanadyjski dozór jądrowy wydał zgodę na budowę pierwszego BWRX-300 w Darlington, którego uruchomienie planowane jest na lata 2029-2030, a we wrześniu 2026 r. pozwolenie na budowę w USA uzyskała korporacja TVA. Ponadto w czerwcu 2025 r. Bank Światowy zniósł zakaz finansowania energetyki jądrowej, a w marcu 2026 r. Komisja Europejska opublikowała strategię dla SMR, zakładającą uruchomienie pierwszych jednostek w UE na początku lat 30. W Polsce we wrześniu 2026 r. z inicjatywy Michała Sołowowa ruszył projekt „Polska Ma Moc”, w ramach którego czołowi krajowi przedsiębiorcy, m.in. właściciele InPostu, Maspeksu, OSHEE, ElevenLabs i Wirtualnej Polski zadeklarowali zainwestowanie 500 mln zł w rozwój SMR. 

Projekt BWRX-300 w Polsce i stan zaawansowania

Prezes zarządu OSGE Rafał Kasprów przedstawił szczegóły realizacji projektu BWRX-300, ocenianego w zestawieniu OECD-NEA jako najbardziej zaawansowany projekt SMR w świecie zachodnim:  

• reaktor o mocy 312 MWe netto stanowi dziesiątą generację sprawdzonych reaktorów wodnych wrzących BWR od GE Vernova i Hitachi,
• jednostka wykorzystuje produkowane seryjnie od 2015 r. paliwo GNF2, co eliminuje koszty i czas potrzebny na licencjonowanie nowego paliwa,
• spółka posiada sześć decyzji zasadniczych, a obecnie skupia się na budowie 14 reaktorów w trzech lokalizacjach: Włocławku, Stawach Monowskich i Stalowej Woli,
• w lutym 2026 r. podpisano w USA umowę na opracowanie polskiego projektu generycznego dostosowanego do krajowych przepisów, a w czerwcu 2026 r. złożono wniosek o kontrakty różnicowe CfD dla 14 jednostek,
• udział polskich firm przy budowie części turbinowej jest szacowany na około 80%.

Kwestie sporne i wyzwania techniczne

W trakcie obrad zarysował się wyraźny spór między prof. Ludwikiem Pieńkowskim z AGH, prezesem OSGE oraz przedstawicielami branży OZE:  

• wsparcie dla floty przed weryfikacją prototypu: prof. Pieńkowski przestrzegł przed udzielaniem gwarancji publicznych dla całej floty reaktorów, zanim zostanie zbudowany i sprawdzony pierwszy egzemplarz FOAK w Kanadzie,
• ewolucja konstrukcji budynku: kubatura budynku reaktora wzrosła 4,5-krotnie wobec pierwotnych założeń, a tradycyjny żelbet zastąpiono niesprawdzoną w tej skali technologią spawanych modułów stalowych zalewanych betonem,
• parametry pracy i geologia: wskazano na brak odwiertów geologicznych w Polsce, krótszy, 12-miesięczny bazowy cykl paliwowy oraz brak pomp cyrkulacyjnych, co przy odłożeniu przez amerykański dozór oceny stabilności reaktora poza warunkami nominalnymi rodzi pytania o elastyczność pracy w sieci,
• koszty systemowe OZE i atomu: przedstawiciel ZPP i branży wiatrowej zakwestionował opłacalność SMR-ów wobec taniej energii z lądowych wiatraków, na co prezes OSGE odpowiedział, że rachunek dla OZE pomija ogromne koszty budowy rezerw gazowych, emisji CO2 oraz rozbudowy sieci,
• spór o tempo prac: OSGE argumentuje, że czekanie na wyniki z Kanady opóźniłoby inwestycję w Polsce o dekadę, a fazę przygotowawczą i budowę finansuje kapitał prywatny, podczas gdy kontrakt różnicowy zadziała dopiero po wyprodukowaniu prądu.

Znaczenie dla systemu energetycznego i ciepłownictwa

Zwrócono uwagę, że wdrożenie technologii SMR w Polsce może odpowiedzieć na kluczowe potrzeby krajowej gospodarki:  

• uzupełnienie luki węglowej, która w połowie lat 30. wyniesie od 10 do 12 GW mocy dyspozycyjnej,
• zapewnienie stabilnych dostaw energii dla przemysłu energochłonnego oraz centrów danych,
• wykorzystanie istniejących przyłączy sieciowych po blokach węglowych, co ograniczy koszty rozbudowy sieci przesyłowych,
• dekarbonizacja ciepłownictwa systemowego, z którego korzysta 15 mln Polaków, poprzez budowę mniejszych reaktorów ciepłowniczych, np. o mocy 50 MW.

Ramy regulacyjne i uwarunkowania administracyjne

Przedstawiciele administracji rządowej oraz eksperci wskazali na stan prac legislacyjnych i formalnych: 

• Ministerstwo Energii w ciągu kilku tygodni opublikuje Mapę Drogową dla SMR, stanowiącą uzupełnienie przyjętej 29 września 2026 r. aktualizacji Programu Polskiej Energetyki Jądrowej,
• ewentualna pomoc publiczna dla projektów SMR ma być obwarowana tzw. bramkami decyzyjnymi, które ograniczą ryzyko po stronie państwa,
• GDOŚ określił dotąd zakres raportu środowiskowego dla czterech lokalizacji – Włocławek, Stawy Monowskie, Ostrołęka, Stalowa Wola, jednak inwestor nie złożył jeszcze żadnego gotowego raportu,
• polskie środowisko naukowe nie ma obecnie dostępu do szczegółowej dokumentacji technicznej BWRX-300, a na samym posiedzeniu zabrakło części zaproszonych ekspertów, m.in. dr. Józefa Sobolewskiego z NCBJ, którzy nie zostali wpuszczeni do Sejmu przez kolejki dla wycieczek w biurze przepustek.

Podsumowanie

Posiedzenie pokazało zderzenie ostrożności inżynieryjnej z presją czasu wynikającą z nadchodzącej luki węglowej oraz wysokich cen energii, które już dziś osłabiają konkurencyjność polskiej gospodarki. Wstrzymanie prac w Polsce do czasu uruchomienia bloku w Kanadzie odsunęłoby krajowe inwestycje na lata 40. Jednocześnie informacja z GDOŚ o braku gotowych raportów środowiskowych dowodzi, że od zapowiedzi biznesowych do wbicia pierwszej łopaty droga jest jeszcze daleka, a czas potrzebny na polskie procedury sprawi, że budowa w kraju i tak ruszy dopiero wtedy, gdy reaktor w Ontario będzie na ukończeniu. Z punktu widzenia interesu państwa najistotniejsze jest zatem:  

• umożliwienie prywatnym inwestorom dalszego prowadzenia prac przygotowawczych na ich własny koszt i ryzyko,
• ścisłe uzależnienie gwarancji publicznych – kontraktów różnicowych dla całej floty – w ramach rządowych bramek decyzyjnych od twardych wyników budowy w Kanadzie oraz badań geologicznych w Polsce,
• szersze uwzględnienie w rządowej mapie drogowej małych reaktorów dedykowanych dla ciepłownictwa systemowego.