Co może czekać Enerhoatom
Ciężko obecnie stwierdzić na ile audyt oraz wymiana rady nadzorczej wpłynie na uzdrowienie sytuacji w Enerhoatomie. Należy przy tym zaznaczyć, że w tym roku za 2024 rok po raz pierwszy czasu rozpoczęcia rosyjskiej pełnoskalowej inwazji Enerhoatom zanotował zysk w wysokości 1,3 miliarda hrywien. Obecnie ze względu na wojnę spółka jedynie planuje nowe inwestycje – nadal pod znakiem zapytania znajduje się kwestia rozbudowy Chmielnickiej Elektrowni Jądrowej. Przy tym najprawdopodobniej jej rozbudowa, mimo wcześniejszych deklaracji rozpocznie się dopiero po zakończeniu działań wojennych. Jednakże afera korupcyjna może wpłynąć na podejście partnerów do firmy, a możliwość uzyskania wsparcia od Zachodu w kwestii rozbudowy energetyki jądrowej stała się z pewnością bardziej niepewna. W zależności od wykazów audytu oraz wyboru członków rady nadzorczej Enerhoatom będzie czekać proces odnowy i restartu, który może potrwać jakiś czas.

Implikacje polityczne dla państwa i sektora energetycznego.
Wstrząs wywołany ujawnionym przez operację MIDAS schemacie korupcyjnym doprowadził już do pewnych zmian personalnych na szczytach ukraińskiej władzy. 28 listopada swoją dymisję złożył szef Biura Prezydenta Ukrainy Andrij Jermak, który uchodził za najbardziej wpływową postać w ukraińskiej polityce czasu wojny. Podobny wpływ i wytworzenie próżni władzy w samym sektorze energetycznym ma odejście byłego ministra energetyki i dotychczasowego ministra sprawiedliwości Hermana Hałuszczenki, który być może wkrótce otrzyma oficjalny akt oskarżenia w sprawie związanej z operacją MIDAS. Jak wskazują ukraińscy eksperci, Switłany Hrynczuk była protegowaną Hałuszczenki, który rozwijał swoje wpływy, a nawet dążył do przejęcia pełnej kontroli nad ukraińskim sektorem energetycznym. Wskazują na to między innymi sprawa z sierpnia 2024 r., kiedy rada nadzorcza spółki Ukrenerho zdecydowała o zwolnieniu szefa firmy Wołodymyra Kudryćkiego, do którego usunięcia Hałuszczenko miał dążyć jeszcze od 2021 roku. W tej sprawie miał on współpracować z ówczesnym zastępcą szefa Biura Prezydenta Rostysławem Szurmą, który nieoficjalnie miał odpowiadać w BPU za kontrolę na całym sektorem energetycznym. Ponadto 2 sierpnia 2024 Hałuszczenko doprowadził do wymiany dotychczasowego szefa NKREKP Walerija Tarasiuka, którego zastąpił Jurij Własenko, do tej pory pełniący rolę pierwszego zastępcy Hałuszczenki w Ministerstwie Energetyki. Gdy we wrześniu 2024 Szurma odszedł z BPU jego stosunki z Hałuszczenką były już określane jako konfliktowe, a pozycja ówczesnego ministra wzrosła jeszcze bardziej z powodu usunięcia jego głównego rywala z BPU.

Obecnie próżnia władzy jaką może wytworzyć odejście Hałuszczenki, Hrynczuk oraz być może chociażby kilku innych wysokopostawionych urzędników i menedżerów związanych z byłym ministrem sprawiedliwości może spowodować nowe przetasowania na szczytach ukraińskiego sektora energetycznego. Ewentualne pojawienie się nowej osoby, która będzie się cieszyć zaufaniem Zełenskiego i BPU może doprowadzić do kosmetycznych zmian w systemie zarządzania energetyką. Nie należy raczej spodziewać się rewolucji czy modernizacji i całkowitego wyrugowania korupcji z tego sektora, zwłaszcza w czasie wojny. Prawdopodobnie kolejne dane ujawniane przez NABU i SAP doprowadzą do dalszego usuwania ludzi Hałuszczenki z ukraińskich spółek i instytucji państwowych, a władze będą zmuszone do dalszych zmian kadrowych, a może także instytucjonalnych.

Ciekawe są także działania prowadzone przez Służbę Bezpieczeństwa Ukrainy i Biuro Prokuratora Generalnego (BPG), które również w ostatnich tygodniach zatrzymały kilka osób powiązanych z Enerhoatomem. Może to wskazywać na to, że również organy, które do tej pory uchodziły za środki nacisku na NABU i SAP zostały zmobilizowane przez otoczenie prezydenta do wykazania się aktywnością w sprawie działań antykorupcyjnych. Warto chociażby wspomnieć w tym kontekście o skandalicznej ustawie nr 4555, która miała ograniczyć kompetencję NABU oraz SAP i przekazać je pod kontrolę Prokuratora Generalnego, którą to funkcję pełni obecnie bliski do prezydenta Rusłan Krawczenko. Dzień przed uchwaleniem wspomnianej wyżej ustawy Prokuratura Generalna razem z SBU bez zgody sądu przeprowadziła przeszukania u kilkunastu funkcjonariuszy NABU, zatrzymując przynajmniej jednego detektywa zaangażowanego w rozpracowywanie schematu korupcyjnego w Enerhoatomie. Chodzi o Rusłana Mahamedrasułowa, który miał zostać oskarżony przez SBU o współpracę z Rosją – do dzisiaj przebywa on w areszcie śledczym. Jak widać BPU wykorzystywało SBU oraz BPG do wywierania nacisku na organy antykorupcyjne. W związku z tym ich obecną aktywność można interpretować jako próbę zaznaczenia swojego udziału w walce z korupcją, a także zainteresowania prezydenta rozliczeniem wszystkich winnych. Możliwe jest jednak to, że naciski na NABU i SAP się nie skończą i może jeszcze dojść do prób ograniczenia ich kompetencji.

Warto na koniec wspomnieć także o ogólnej sytuacji politycznej. W czasie glosowania nad wnioskami o dymisję Hermana Hałuszczenki i Switłany Hrynczuk trybuna w Radzie Najwyższej została zablokowana przez polityków frakcji parlamentarnej partii Europejska Solidarność, którzy wcześniej wspólnie z ugrupowaniem Hołos wezwali do zdymisjowania całego ukraińskiego rządu, a nie poszczególnych ministrów. Lider Europejskiej Solidarności, były prezydent kraju Petro Poroszenko miał poinformować także, że jego ugrupowanie wymaga utworzenia rządu jedności narodowej, który skupiałby przedstawicieli wszystkich partii w parlamencie. Ponadto uzależnił on zagłosowanie jego partii za projektem budżetu na 2026 rok od przeprowadzenia zmiany rządu. Ponadto jak już wspomniano odejście z BPU pod koniec listopada Andrija Jermaka powoduje ogromną próżnię władzy w otoczeniu prezydenta Zełenskiego, która być może zostanie wypełniona jakimś dużym nazwiskiem dotąd niezwiązanym z ośrodkiem prezydenckim. W spekulacjach medialnych pojawiają się nazwiska szefa wywiadu wojskowego Kyryło Budanowa, a także byłego głównodowodzącego Sil Zbrojnych Ukrainy i obecnego ambasadora Ukrainy w Wielkiej Brytanii Walerija Załużnego. Ponadto jak zauważa część ekspertów operacja MIDAS ze względu na czas trwania procesów, poszukiwań i nadal trwające śledztwo może stanowić duże zagrożenie dla pozycji Wołodymyra Zełenskiego w ewentualnych powojennych wyborach prezydenckich. Należy także zauważyć, że zarzuty korupcyjne krążą wokół byłego ministra obrony Rustema Umierowa, który razem z Jermakiem był głównym negocjatorem na obecnie prowadzonych rozmowach pokojowych z Amerykanami i Rosjanami. Odejście Jermaka i kolejna afera korupcyjna oznacza, że wzrasta pozycja innych wysokopostawionych urzędników np. Kyryło Budanowa.

Podsumowując, operacja MIDAS i ujawnienie wielopoziomowego schematu korupcyjnego, w który zamieszani są ludzie z bliskiego otoczenia Wołodymyra Zełenskiego spowodowała największy kryzys polityczny na Ukrainie od czasów rozpoczęcia rosyjskiej pełnoskalowej inwazji na ten kraj. Obecny audyt i wybór nowej rady nadzorczej wydają się być dopiero pierwszymi krokami do uzdrowienia Enerhoatomu. Niezbędne będzie zapewne skontrolowanie wszystkich struktur spółki, które mogą być narażone na korupcję. Sektor energetyczny zawsze był jednym z najbardziej korupcjogennych sektorów w ukraińskiej gospodarce i z pewnością bez strukturalnych reform, kontroli i wypracowania nowych mechanizmów antykorupcyjnych nim pozostanie. Należy dalej obserwować sytuację wokół Enerhoatomu, ponieważ zgodnie z zapowiedziami władz proces jego uzdrowienia dopiero się zaczął. Zastanawia czy rząd ukraiński planuje przeprowadzić prawdziwą restrukturyzację spółki, ale odpowiedź na to przyniosą następne tygodnie.