Notatka z posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Energetyki Jądrowej (19.12.2025)

Posiedzenie miało charakter wspólny i było poświęcone w szczególności rozwojowi technologii reaktorów wysokotemperaturowych IV generacji (HTGR), opracowywanych w Narodowym Centrum Badań Jądrowych w Świerku we współpracy z partnerami japońskimi. W spotkaniu udział wzięli parlamentarzyści, przedstawiciele administracji rządowej, środowiska naukowego, przemysłu energetycznego oraz Ambasador Japonii w Polsce, J.E. Akira Kono.

Kontekst międzynarodowy i polsko-japońska współpraca
Podkreślono strategiczny charakter wieloletniej współpracy Polski i Japonii w obszarze energetyki jądrowej, zapoczątkowanej formalnie m.in. umową rządową z 2021 r. oraz porozumieniem między NCBJ a Japońską Agencją Energii Atomowej (JAEA).
Ambasador Japonii wyraził uznanie dla polskiego zespołu badawczego za ukończenie etapu Basic Design reaktora HTGR oraz podkreślił rosnącą rolę energetyki jądrowej w japońskim miksie energetycznym po doświadczeniach związanych z katastrofą w Fukushimie. Wskazano na wagę dalszej współpracy międzynarodowej przy rozwoju nowych technologii jądrowych.

Projekt HTGR „Pola” – stan zaawansowania
Dr Józef Sobolewski oraz prof. Mariusz Dąbrowski przedstawili szczegółową prezentację projektu reaktora wysokotemperaturowego HTGR Pola:

• projekt realizowany był w latach 2021–2024 dzięki dotacji 60 mln zł z budżetu państwa,
• ukończono projekt podstawowy (Basic Design) obejmujący ok. 21 tomów dokumentacji,
• reaktor osiąga temperaturę 750°C na wyjściu, chłodzony jest helem, wykorzystuje paliwo TRISO i rdzeń blokowy,
• technologia charakteryzuje się wysokim poziomem bezpieczeństwa pasywnego (brak możliwości stopienia rdzenia, samoczynne wychłodzenie).
  Projekt uzyskał międzynarodowe uznanie, m.in. został ujęty w bazach Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA) oraz OECD/NEA. Polska posiada 50% praw własności intelektualnej do projektu podstawowego.

Zastosowania technologii HTGR
Podkreślono, że HTGR nie są konkurencją dla dużych reaktorów energetycznych (np. AP1000 w Choczewie), lecz technologią komplementarną, adresującą inne potrzeby:

• dekarbonizacja przemysłu, zwłaszcza chemicznego i petrochemicznego,
• produkcja wysokotemperaturowej pary przemysłowej,
• wsparcie systemów ciepłowniczych (szczególnie istotne w Polsce, gdzie ponad 50% ludności korzysta z ciepła systemowego),
• produkcja nisko- i bezemisyjnego wodoru, w tym poprzez wysokotemperaturową elektrolizę pary,
• potencjał wytwarzania paliw syntetycznych.
  Wskazano, że 13 największych zakładów chemicznych w Polsce potrzebuje ok. 6,5 GW mocy cieplnej, a zapotrzebowanie na ciepło przemysłowe w Europie sięga 87 GW.

Znaczenie dla bezpieczeństwa energetycznego
Zwrócono uwagę, że rozproszony system HTGR może:

• zwiększyć odporność systemu energetycznego,
• ograniczyć ryzyko systemowe związane z awariami pojedynczych jednostek,
• umożliwić lokalne wykorzystanie energii i ciepła w pobliżu odbiorców przemysłowych.

Perspektywy gospodarcze i przemysłowe
Jednym z kluczowych wątków była możliwość:

• komercjalizacji technologii HTGR w Polsce,
• budowy nowej gałęzi wysokospecjalistycznego przemysłu jądrowego (produkcja komponentów, montaż reaktorów),
• eksportu technologii i gotowych rozwiązań na rynki europejskie i światowe,
• zwiększenia konkurencyjności polskich przedsiębiorstw (np. Grupy Azoty) poprzez obniżenie kosztów energii i redukcję śladu węglowego.

Wyzwania i rekomendacje
Uczestnicy wskazali na konieczność:

• zapewnienia finansowania kolejnego etapu, tj. projektu wykonawczego i budowlanego,
• podjęcia decyzji politycznych i biznesowych dotyczących partnera przemysłowego,
• utrzymania ponadpartyjnego konsensusu wokół strategicznych projektów energetycznych,
• przyspieszenia działań, aby Polska nie straciła przewagi technologicznej wobec m.in. Chin, które już realizują wdrożenia HTGR na skalę przemysłową.

Podsumowanie
Posiedzenie potwierdziło, że projekt HTGR „Pola” jest jednym z najbardziej zaawansowanych technologicznie projektów reaktorów IV generacji w Europie. Stanowi on realną szansę na:

• dekarbonizację przemysłu i ciepłownictwa,
• wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego,
• rozwój innowacyjnej gospodarki i przemysłu jądrowego w Polsce,
• pogłębienie strategicznego partnerstwa polsko-japońskiego.