Jak Atom Łączy Republikanów i Demokratów?
Autor: Maria Studzińska

    W 1787 roku, w majestatycznym budynku Pennsylvania State Hall zebrali się najważniejsi delegaci z dwunastu ówczesnych stanów ameryki północnej, gdzie ważyły się losy ich młodego państwa. Wielkie nazwiska ojców założycieli, jak George Washington, James Madison czy Alexander Hamilton były obecne. Spierano się co do najbardziej fundamentalnej rzeczy – jak rządzić tą wspaniałą nacją? Reprezentanci południa i północy po siedmiu tygodniach doszli w końcu do porozumienia, ustanawiając bikameralny parlament i podpisując pierwszą na świecie konstytucje. Stany Zjednoczone od samego początku swojego istnienia borykały się z decyzyjnością i głębokimi podziałami, co przejawia się do dziś. Charakterystyka obecnego amerykańskiego systemu politycznego uwypukla jego bardzo ważny i fundamentalny problem: polaryzacje. Stany Zjednoczone funkcjonują w systemie dwupartyjnym, z dwoma dominującymi partiami zasiadającymi w Izbie Reprezentantów i Senacie, Partia Demokratyczna i Partia Republikanów.

    Współcześni Demokraci noszą na barkach dziedzictwo najstarszej partii politycznej na świecie, a ich ugrupowanie powstało już w 1828 roku. Najpopularniejszymi postaciami politycznymi tej partii są m.in. JFK czy Franklin D. Roosevelt. Partia Demokratyczna charakteryzuje się liberalnymi poglądami społecznymi, szczególnie socjalliberalnymi i progresywnymi. Ich polityka skupia się na rozwoju bezpieczeństwa socjalnego, wyrównaniu szans gospodarczych i na poparciu praw człowieka, w tym prawa do aborcji czy wszelako pojętych praw społeczności LGBT. Sprzeciwiają się torturom, dostępowi do broni i popierają imigracje. Zależy im na ekologicznych rozwiązaniach technologicznych by wspierać ochronę środowiska.

    W porównaniu do Demokratów, Republikanie są kompletnym przeciwieństwem. Charakteryzują się poglądami z zakresu myśli realizmu, stawiają na decentralizację władzy i ekonomicznie wyznają zasadę niewidzialnej ręki rynku. Wierzą w wolność i indywidualność jako najważniejszą wartość moralną, co objawia się w ich bezwzględnym wspieraniu prawa do posiadania broni czy ograniczenia wydatków na pomoc socjalną. Wyznając wartości konserwatywne, często połączone z religią chrześcijańską, nie popierają rozszerzania praw kobiet, społeczności LGBT czy przyjmowania imigrantów. Często są wyznawcami izolacjonizmu, oponują za skupieniem uwagi rządu amerykańskiego na sprawach wewnętrznych zamiast na polityce zagranicznej. Na takich wartościach swoje kampanie zbudowało wielu popularnych polityków partii republikańskiej. Ronald Reagan spopularyzował swój sławny koncept „reaganomics”, podporządkowujący gospodarkę amerykańską pod tzw. gospodarkę skapywania i ograniczenie pomocy socjalnej. Donald Trump będący twarzą najsławniejszego obecnie ruchu Make America Great Again (MAGA), który flagowo ukazuje najbardziej skrajne podejście Republikanów do problemów społecznych, politycznych i gospodarczych.

    jak-atom-laczy-republikaow-demokratow

    Biorąc pod uwagę te wszystkie różnice, skąd wśród Republikanów i Demokratów zgoda w kwestii poparcia energii jądrowej?

    Energia atomowa jest źródłem energii, które najmniej dzieli Amerykanów, pośród innych źródeł odnawialnych i nieodnawialnych. By nabrać perspektywy, najlepiej spojrzeć na jedno z źródeł energii, które obecnie jest gorącym tematem – ropa naftowa. Według danych zebranych w 2025 roku, 75% zapytanych Republikanów opowiedziało się z aprobatą o inwestowaniu i rozbudowywaniu infrastruktury energetyki opartej na wydobyciu ropy naftowej, aczkolwiek jedynie 23% Demokratów patrzy pozytywnie na inwestycje w to źródło kopalne. Jest to największa różnica w poparciu z wszystkich badanych źródeł energii. Co więcej, Republikanie są bardziej skorzy do popierania nieodnawialnych, kopalnianych źródeł energii jak gaz ziemny czy węgiel, natomiast Demokraci częściej wybierają energie pozyskana ze źródeł odnawialnych, z paneli słonecznych lub z farm wiatrowych. Natomiast energia atomowa poparta jest przez 52% Demokratów i 69% Republikanów, różnica punktów procentowych najniższa pośród wszystkich innych badanych źródeł.

    Dlaczego tak się dzieje, skoro atom niesie za sobą szereg konsekwencji ekologicznych, takich jak zużycie wody, co koliduje z wartościami Demokratów? Dlaczego, skoro duża część patriotycznej dumy Republikanów pochodzi z idei imperium ropy naftowej, stawiają oni na reaktory? Jak te dwie różne strony polityczne, o skrajnie różnych poglądach, traktują atom w arsenale energetycznym USA?

    Dla zrozumienia tego zadziwiającego stanu rzeczy jakim jest dosyć wysoka zgodność tych dwóch partii, warto spojrzeć po kolei na ich motywacje wspierania energii nuklearnej. Atom przypadł do gustu Republikanom szczególnie ze względu na to, że zależy im na stabilnej infrastrukturze energetycznej, niezależności energetycznej Stanów Zjednoczonych i dominacji gospodarczej nad innymi potęgami świata. Energia nuklearna cechuje się stabilnością w dostawach energii i niezwykłą produktywnością, gdzie przeciętna elektrownia jądrowa produkuje energie ponad 90% czasu swojej całkowitej aktywności, a wymiana paliwa następuje nawet co dwa lata, skutecznie ułatwiając eksploatacje i wykorzystanie elektrowni.  Amerykanie są największym producentem energii atomowej na świecie, produkując około 30% globalnej produkcji, tworząc ze Stanów Zjednoczonych pioniera wśród innych gospodarek świata, co wpisuje się w szerokie ambicje Republikanów. Wizyty wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych J.D. Vance’a na Słowacji czy na Węgrzech świetnie obrazują republikańskie ambicje bycia liderem technologicznym energetyki jądrowej. Budowanie obrazu USA jako giganta technologicznego wpasowuje się do patriotycznego postrzegania zasobów amerykańskich przez republikanów i jest postrzegane jako powód do dumy. W 2019 roku, po sukcesie w obu izbach amerykańskiego kongresu, ustawa NEIMA (tłum. Ustawa o Innowacjach i Modernizacji Energetyki Jądrowej) trafiła na biurko ówczesnego wtedy prezydenta Trumpa i uzyskała aprobatę. Ustawa ta miała na celu ułatwienie licencjonowania amerykańskich zaawansowanych reaktorów nuklearnych, co miało przyspieszyć rozwój tych technologii w kraju. W obecnie trwającej kadencji kontynuowana jest polityka sprzyjająca rozwojowi energii nuklearnej, np. poprzez podpisanie przez Prezydenta Donalda Trumpa zarządzenia wykonawczego „Deploying Advanced Nuclear Reactor Technologies for National Security” (tłum. Wdrażanie Zaawansowanych Technologii Reaktorów Nuklearnych na rzecz Bezpieczeństwa Narodowego), która między innymi miała skupić się na gospodarczej dominacji Stanów Zjednoczonych w sektorze energii nuklearnej i eksporcie technologii, obrazując tym samym dedykacje republikanów do osiągniecia statusu globalnego hegemona atomowego. Dla republikanów atom to nie tylko stabilne i niskoemisyjne źródło energii, ale również narzędzie dominacji nad Rosją czy Chinami.

    pexels-aaron-johnson-189853-5733167
    Zdjęcie dodane przez Aaron Johnson: https://www.pexels.com/pl-pl/zdjecie/pomieszczenie-pokoj-krzesla-wewnatrz-5733167/

    Demokraci byli początkowo powodem niezgody między partiami na tematy energii nuklearnej. W porównaniu do Republikanów, nie opierali oni swojej kampanii politycznej i myśli ideologicznej na bezpieczeństwie energetycznym, zależało im raczej na odnawialnych źródłach energii niż wyłącznie na niskoemisyjności. W tym samym czasie ruchy ekologiczne w Stanach Zjednoczonych patrzyły na atom wrogim okiem, uznając energetykę nuklearną za niebezpieczną dla środowiska w historycznym cieniu Czarnobyla Czy Fukushimy, co silnie wpłynęło na poglądy Demokratów. Dopiero za prezydentury Baracka Obamy Demokraci dostrzegli nieuchronną potrzebę dywersyfikacji sposobów pozyskiwania energii niskoemisyjnej. Ówczesna administracja, oddana walce ze zmiana klimatu, w 2010 roku ogłosiła program ponad 8 miliardów dolarów pożyczek dla firm i podwykonawców, mający na celu przerwać trwający prawie trzy dekady zastój w rozwoju energii nuklearnej w Stanach Zjednoczonych. Był to punkt zwrotny w podejściu Demokratów do atomu, ponieważ kalkulacje klimatyczne nie pokazywały rezultatów, jakie oczekiwano, bez uwzględnienia jakiegoś alternatywnego niskoemisyjnego źródła. Skoncentrowanie się na emisyjności, niżeli na odnawialności pozwoliło otworzyć drogę do dalszych zmian poglądowych wśród demokratów i na późniejsze tego ustawowe efekty. W 2020 roku Partia Demokratyczna w swoim oficjalnym manifeście wyborczym podkreśla potrzebę i gotowość do zaangażowania się w osiągnięcia zera emisyjnego przez Stany Zjednoczone do roku 2035. Jednym z elementów przybliżających Demokratów do tego właśnie celu, poprzez dekarbonizacje sektora energetycznego, ma zostać między innymi energia nuklearna. Prezydentura Joe Bidena ukazała więcej praktycznych ruchów pro nuklearnych Demokratów, między innymi droga do rozbudowania infrastruktury nuklearnej USA i wzbogacenia jej o nowe inwestycje mające zwiększyć przepustowość nawet o 35 Gigawatów. Demokraci pokonali swoje własne przekonania, uginając się pod ciężarem realiów zmiany klimatu, kontrybuując tym samym do historycznie wysokiego poparcia energii nuklearnej.

    Kulminacją tych wielu różnych opinii, motywacji i przekonań dwóch nierzadko wrogich partii politycznych jest ustawa ADVANCE. Accelerating Deployment of Versatile, Advanced Nuclear for Clear Energy (ustawa o przyspieszeniu wdrażania wszechstronnej, zaawansowanej energii jądrowej na rzecz czystej energii) została przegłosowana w amerykańskim Senacie, z poparciem aż 98% obecnych senatorów, po wcześniejszej aprobacie w amerykańskiej izbie niższej. Ustawa była kolaboracją aż dziewiętnastu członków izby wyższej amerykańskiego kongresu, z czego dziewięciu Demokratów i ośmiu Republikanów.  W lipcu 2024 roku ustawa trafiła na biurko ówczesnego prezydenta Stanów Zjednoczonych, Joe Bidena, który podpisał dokument, zatwierdzając jego istnienie w prawie amerykańskim. Ustawa ta skupiała się na ułatwieniu rozwijania technologii potrzebnej do produkowania energii przy pomocy atomu na komercyjne użycie, poprzez implementowanie wydajnego i szybkiego systemu wydawania licencji dla nowych reaktorów, utworzenie nowych ram regulacyjnych oraz wspieranie kolaboracji międzynarodowej. Przegłosowanie i podpisanie ustawy ADVANCE było szczególnie ważnym krokiem w podtrzymaniu spuścizny poprzedniego stulecia rozwoju atomu w USA. Dokument okazał się bardzo skuteczny w dwóch sferach, limitując ceny, które firmy wydające recenzje licencyjne ustalały dla nowych reaktorów ułatwiając tym samym uruchomienie nowych obiektów nuklearnych oraz nagradzając firmy, którym udało się jako pierwszym zdobyć licencje na różne rodzaje zaawansowanych reaktorów poprzez refundowanie tychże licencji, konsekwentnie budując konkurencyjność wśród firm i napędzając innowacje.

    Stany Zjednoczone to państwo głębokich podziałów, od gospodarki, przez politykę społeczną aż po fundamentalne kwestie praw obywatelskich. Wśród tej wszechobecnej niezgody i wrogości wspólna przyszłość wydaje się malować atom. Odpowiedzią na pytanie, dlaczego taki ponadpartyjny konsensus jest możliwy i różne środowiska polityczne potrafią się zjednoczyć się wokół energii jądrowej, nie jest nagła zmiana poglądów. Klucz leży w naturze samej technologii, która w amerykańskich realiach potrafi dostosować się do priorytetów obu stron. Dla Republikanów atom jest synonimem bezpieczeństwa narodowego, pożądanej niezależności i dominacji gospodarczej nad innymi energetycznymi mocarstwami jak Rosja czy Chiny. Dla Demokratów energia jądrowa stała się koniecznością w zatrzymaniu zmiany klimatu. Porzucono historyczne obawy i skupiono się na rozwijaniu silnego i bez emisyjnego źródła energii, bez którego cel neutralności klimatycznej jest niemożliwy do osiągnięcia. Dzięki sukcesowi ustawy ADVANCE dostrzec można bardzo cenna lekcje na temat współczesnej polityki. W świecie pełnym skrajnych podziałów, demokracja nie polega na zmuszeniu oponenta do przyznania racji naszej stronie. Polega raczej na znalezieniu rozwiązań, które jednocześnie trafiają w wiele wartości, obaw i ambicji. Energia atomowa zmieniła się z tematu dzielącego scenę polityczną na pół, w jeden z niewielu mostów dzielących dwie skrajne ideologicznie ugrupowania.

    pexels-nc-farm-bureau-mark-34051043
    Zdjęcie dodane przez Mark Stebnicki: https://www.pexels.com/pl-pl/zdjecie/majestatyczny-widok-na-budynek-kapitolu-stanow-zjednoczonych-34051043/

    Bibliografia:

    1. American Conservation Coalition. (b.d.). Contextualizing the nuclear energy debate. Pobrano z: https://ace-usa.org/blog/research/research-environmental-policy/contextualizing-the-nuclear-energy-debate/

    2. Balch & Bingham LLP. (2025, sierpień). ADVANCE Act: One year later. Pobrano z: https://www.balch.com/insights/publications/2025/08/advance-act-one-year-later

    3. Bisconti Research. (b.d.). Political leanings and views on clean air and climate change. Pobrano z: https://www.bisconti.com/blog/political-leanings-and-views-on-clean-air-and-climate-change

    4. Bryce, R. (2020, 23 sierpnia). After 48 years, Democrats endorse nuclear energy in platform. Forbes. Pobrano z: https://www.forbes.com/sites/robertbryce/2020/08/23/after-48-years-democrats-endorse-nuclear-energy-in-platform/#60e7f3115829

    5. Duke Energy. (2021, 18 maja). Capacity factor: It’s a measure of reliability. Pobrano z: https://nuclear.duke-energy.com/2021/05/18/capacity-factor-it-s-a-measure-of-reliability

    6. Gallup. (b.d.). Nuclear energy support near record high. Pobrano z: https://news.gallup.com/poll/659180/nuclear-energy-support-near-record-high.aspx

    7. GovTrack.us. (2024). Senate vote #200 in 2024 (118th Congress). Pobrano z: https://www.govtrack.us/congress/votes/118-2024/s200

    8. Jacobin. (2022, czerwiec). How liberals created, then destroyed, publicly owned nuclear power. Pobrano z: https://jacobin.com/2022/06/how-liberals-created-then-destroyed-publicly-owned-nuclear-power

    9. National Geographic. (2025). The story behind the Great Compromise—the 1787 deal that made the U.S. possible. Pobrano z: https://www.nationalgeographic.com/history/article/great-compromise-america-1787

    10. Pew Research Center. (2025, 5 czerwca). Americans’ views on energy at the start of Trump’s second term. Pobrano z: https://www.pewresearch.org/science/2025/06/05/americans-views-on-energy-at-the-start-of-trumps-second-term/

    11. Pew Research Center. (2025, 16 października). Support for expanding nuclear power is up in both parties since 2020. Pobrano z: https://www.pewresearch.org/short-reads/2025/10/16/support-for-expanding-nuclear-power-is-up-in-both-parties-since-2020/

    12. Polon.pl. (b.d.). USA: Przyjęto ustawę wspierającą energetykę jądrową nowej generacji. Pobrano z: https://polon.pl/news/usa-przyjeto-ustawe-wspierajaca-energetyke-jadrowa-nowej-generacji/

    13. The American Presidency Project. (2020). 2020 Democratic Party platform. UC Santa Barbara. Pobrano z: https://www.presidency.ucsb.edu/documents/2020-democratic-party-platform

    14. The White House. (2010). Obama administration announces loan guarantees to construct new nuclear power reactors. National Archives. Pobrano z: https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/obama-administration-announces-loan-guarantees-construct-new-nuclear-power-reactors

    15. The White House. (2025, maj). Deploying advanced nuclear reactor technologies for national security. Pobrano z: https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/05/deploying-advanced-nuclear-reactor-technologies-for-national-security/

    16. U.S. Department of Energy. (b.d.). 8 big wins for nuclear in the Trump administration’s first year. Office of Nuclear Energy. Pobrano z: https://www.energy.gov/ne/articles/8-big-wins-nuclear-trump-administrations-first-year

    17. U.S. Energy Information Administration (EIA). (b.d.). U.S. nuclear industry. Pobrano z: https://www.eia.gov/energyexplained/nuclear/us-nuclear-industry.php

    18. U.S. Nuclear Regulatory Commission (NRC). (b.d.). About the ADVANCE Act. Pobrano z: https://www.nrc.gov/about-nrc/governing-laws/advance-act/about-advance-act

    19. U.S. Senate Committee on Environment and Public Works. (b.d.). NEIMA. Pobrano z: https://www.epw.senate.gov/public/index.cfm/neima

    20. Utility Dive. (b.d.). Biden administration plan to triple US nuclear energy capacity by 2050. Pobrano z: https://www.utilitydive.com/news/biden-administration-plan-to-triple-us-nuclear-energy-capacity-by-2050/732807/

    21. World Nuclear Association. (b.d.). Nuclear power in the USA. Pobrano z: https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-t-z/usa-nuclear-power

      Dla naszych patronów przygotowujemy comiesięczny biuletyn o nazwie #AtomowyKompas. W jego ramach prowadzić będziemy:

      – przegląd prasy dot. tematyki atomowej dyplomacji – wyciąg z najważniejszymi informacjami;
      – dedykowane analizy oraz komentarze dot. tematyki atomowej dyplomacji.

      Dostęp do Atomowego Kompasu będą mieć osoby, które wesprą nas poprzez portal Patronite.

      Link: https://patronite.pl/AtomowaDyplomacja

      Projekt sfinansowano z środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach PROO 4.