Energetyka jądrowa Japonii po katastrofie w Fukushimie 2011 roku

Autor: Sylwia Smułkowska

Wstęp

Japonia jest wyspą położoną u wschodnich wybrzeży Azji na zachodnim Pacyfiku. Ze względu na swoje położenie, kraj zmaga się ubogimi zasobami naturalnymi. Państwo nie ma takich zasobów energetycznych, które są kluczowe dla osiągnięcia samowystarczalności. Z tego względu Japonia jest silnie uzależniona od importu surowców energetycznych, które pokrywają 90% energetycznego zapotrzebowania kraju, oraz polegają na energii jądrowej. Jednocześnie przed 2011 rokiem państwo posiadało 54 reaktory, które dostarczały około 30% energii elektrycznej. Jednakże po katastrofie większość reaktorów wyłączono oraz dokonano dokładnej reformy nadzoru nad energetyką jądrową. Dopiero niedawno kraj zaczął ponownie zwracać uwagę na potrzebę powrotu do energii nuklearnej, ponownie włączając wcześniej uśpione reaktory. Pojawiają się również pierwsze wypowiedzi dotyczące budowy nowych reaktorów, co związane jest z potrzebą zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego kraju, ale również zmniejszeniem uzależnienia od innych.

Początki energetyki jądrowej w Japonii
Pierwszy program japońskiej energetyki jądrowej zaczęto tworzyć już w 1954 roku, z budżetem wynoszącym aż 230 milionów jenów. Rok później uchwalono ustawę o energii jądrowej noszącą nazwę the Atomic Energy Basic Law, ograniczającą użycie technologii nuklearnej do celów cywilnych, zachowując niezależność w zarządzaniu, promując metody demokratyczne oraz przejrzystość badań. Na mocy prawa, w 1956 roku, kilka innych organizacji związanych z energią jądrową zostało również utworzonych. Powstała wtedy Komisja Bezpieczeństwa Jądrowego (NSC), Agencja Nauki i Technologii; Japoński Instytut Badań Energii Atomowej (JAERI) oraz Korporacja Paliw Atomowych. Ustawa była podwaliną działań dążących do rozwijania energii jądrowej oraz promocji współpracy międzynarodowej w tym zakresie. Pierwszy prototyp reaktora, który wytwarzał energię działał w latach 1963-1970 i przekazał dużą ilość informacji potrzebnych do dalszego rozwijania energetyki. Pierwszy komercyjny reaktor działający w kraju został importowany z Wielkiej Brytanii i działał od lipca 1966 roku do marca 1999 roku, pierwsze japońskie reaktory zostały skonstruowane i oddane do użytku w 1970 roku. Lata 70. XX wieku były latami kryzysu naftowego, co jeszcze bardziej popchnęło Japonię do dalszego rozwijania swojej energetyki nuklearnej. Na początku XXI wieku, Japonia zapowiedziała, że podpisując protokół w Kyoto zobowiązuje się do zredukowania emisji gazów cieplarnianych tym samym polegając w większości na energii jądrowej. Od tego czasu kraj sukcesywnie się rozwijał zwiększając swoją zależność od atomu, aż do czasu katastrofy.

energetyka-jadrowa-japoni-idg

Katastrofa w Fukushimie i jej skutki dla kraju i świata międzynarodowego

W 2011 roku w marcu, kraj kwitnącej wiśni doznał poważnego trzęsienia ziemi o magnitudzie 9 w skali Richtera, który zainicjował potężne tsunami na Pacyfiku. Mimo, że reaktory w wyniku trzęsienia ziemi zostały pomyślnie wyłączono, ich systemy chłodzenia zostały zalane przez tsunami, które pojawiło się 50 minut później. Ciepło w rdzeniach reaktorów sukcesywnie wzrastało, co doprowadziło do stopienia prętów paliwowych w reaktorach 1,2 i 3 uwalniając przy okazji promieniowanie. Dodatkowo stopienie spowodowało odsłonienie cyrkonu(materiału koszulek prętów paliwowych), który zareagował z wodą wytwarzając gaz wodorowy, Cyrkon nagromadził się do niebezpiecznego stężenia, co doprowadziło do eksplozji. Po katastrofie, państwo zdecydowało się stopniowo wyłączyć wszystkie reaktory w kraju, aby przeprowadzić stosowne kontrole bezpieczeństwa.

2011 rok był intensywnym okresem, nie tylko dla samej Japonii, ale również miał konsekwencje na arenie międzynarodowej. W wyniku rozproszenia się substancji radioaktywnych, ponad 100 tysięcy osób zostało ewakuowanych ze swoich domów, a większość z nich do 2015 roku nie mogła z powrotem wrócić. Japonia widząc słabości w regulacjach bezpieczeństwa, podjęła się ich zmiany i aktualizacji. Spowodowało to powołanie jednostki regulacyjnej Nuclear Regulation Authority w 2012 roku, której misją do dzisiaj jest ochrona społeczeństwa i środowiska poprzez rygorystyczne i wiarygodne regulacje działalności jądrowej należą do jednych z najbardziej rygorystycznych na świecie. Co najważniejsze Japonia zabrania budowy elektrowni w miejscu zagrożonym katastrofą. Wprowadzono także limit wieku reaktorów-40 lat z możliwością przedłużenia do 60. Oprócz tego obowiązkowym stały się dodatkowe systemy chłodzenia awaryjnego oraz zapasowe źródła zasilania. Bez tego elektrownia nie zostanie ponownie włączona. Zdarzenie zostało zbadane przez powołany komitet rządowy, organizacje krajowe takie jak TEPCO-Tokyo Electric Power Company, Japan Atomic Energy Commisssion, Rebuild Japan Initiative Foundation i National Diet Commision. Organizacje stworzyły raporty mające na celu poprawę bezpieczeństwa nuklearnego w Japonii. Dodatkowo w obawie przed zagrożeniem przeprowadzono specjalne testy noszące nazwę stress tests, nie tylko na terytorium Japonii, ale również w środowisku międzynarodowym. Testy miały sprawdzić systemy bezpieczeństwa w elektrowniach oraz awaryjne źródła zasilania elektrycznego a także zapasy wody, przed ekstremalnymi zdarzeniami zewnętrznymi.

pexels-railgunbreaker-32008335
Zdjęcie dodane przez Guohua Song: https://www.pexels.com/pl-pl/zdjecie/budynek-japonskiego-parlamentu-narodowego-w-tokio-32008335/

Energetyka jądrowa w Japonii po katastrofie

Po katastrofie, wszystkie dotychczas pracujące reaktory oprócz Ohi 3 i 4, które działały do 2013 roku, zostały wyłączone w celu konserwacji. Odpowiedź rządu na temat energetyki jądrowej zmieniała się wraz z wyborami w grudniu. Poprzednicy opowiadali się za całkowitym wyjściem z atomu, natomiast wygrana partia już w 2014 zapowiedziała „Basic Energy Plan”, w którym podstawowym celem znalazła się efektywność ekonomiczna oraz bezpieczeństwo energetyczne zapewnione poprzez dalsze wykorzystywanie energii jądrowej jako podstawowego źródła energii, z zachowaniem ochrony środowiska. W 2015 roku w czerwcu, komitet konsultacyjny poparł plan rządowy zakładający 20-22 procentowy udział energetyki jądrowej w krajowej energii elektrycznej do lat 30. XXI wieku. Tego samego roku, włączone zostały dwa reaktory w elektrowni jądrowej w Sendai należącej do Kyushu Electric Power Company. Były one bezpieczniejszym wyborem niż inne reaktory w kraju ze względu na budowę. Należą do reaktorów ciśnieniowych, uznanych na lepsze niż ze wrzącą wodą. Jednakże, najważniejszym powodem powrotu do takiej energetyki, jest problem braku innych zasobów, które mogłyby być potencjalnym zamiennikiem energii jądrowej. Uruchomienie elektrowni jest bezpieczniejsze dla kraju w sektorze ekonomicznym. Nie wszyscy w kraju, jednak, pamiętając tę niedawną katastrofę byli zadowoleni, niedługo po tym po Japonii rozlały protesty przeciwko ponownym włączeniu reaktora, przeciwko był również były premier kraju.

W kolejnych latach stopniowo włączano reaktory. W 2016 roku były to reaktory numer 3 i 4 w Takahamie oraz reaktor numer 3 w Ikacie włączone po nowych regulacjach bezpieczeństwa. 2018-2023 był okresem powrotu kolejnych jednostek do użytku, Reaktory 3 w Ohi i Mihamie oraz reaktor 4 również w Ohi. W połowie lat 20. XXI wieku ok. 10-12 reaktorów działało ponownie, co sprawiło, że udział energii jądrowej w miksie energetycznym wynosił około 10%. 2018 roku opublikowano piątą strategię w sprawie polityki energetycznej, w której postanowiono ustosunkować się do porozumienia paryskiego, poprzez zwiększenie udziału energii jądrowej do ok. 30% i OZE. Założenie potwierdzono również w strategii w 2022 roku.

pexels-johnny-song-2150145527-31298879
Zdjęcie dodane przez Johnny Song: https://www.pexels.com/pl-pl/zdjecie/widok-z-lotu-ptaka-na-panorame-tokio-z-kultowymi-zabytkami-31298879/

W lutym 2025 roku Japonia opublikowała można by powiedzieć rewolucyjną, w kontekście energetyki jądrowej, kolejną strategię, która opierać ma energetykę na odnawialnych źródłach i właśnie atomu z realizacją do 2040. Słowa komisarza Agencji Zasobów Naturalnych i energii podkreśla luki w dostawach energii oraz niewystarczającą ilość zasobów. Z tego względu energia jądrowa uważana jest za najbardziej stabilną dla państwa. W planach przedstawiono już nie tylko ponowne włączanie kolejnych reaktorów, ale również budowę i rozwój reaktorów nowej generacji, bardziej zaawansowanych, lekko wodnych, małych modułowych, gazowych oraz wysokotemperaturowych i syntezy jądrowej. 2026 rok, jest kolejnym kamieniem milowym powrotu do energii jądrowej. Firma Tokyo Electric Power Company, odpowiedzialna za reaktory, które wybuchły w 2011 roku w Fukushimie, ogłosiła w styczniu włączenie reaktora 6 w największej na świecie elektrowni jądrowej, Kashiwazaki-Kariwa.

Przypisy

  1. T. Hale, 15 Years After Fukushima, Japan Restarts Reactor At World’s Largest Nuclear Plant, “ilf science” 21.01.2026, https://www.iflscience.com/15-years-after-fukushima-japan-restarts-reactor-at-worlds-largest-nuclear-plant-82296 [dostęp:14.03.2026]
  2. M. Wojciechowska, Japonia podjęła ryzyko. Największa elektrownia jądrowa świata znów działa, „chip.pl” 23.01.2026, https://www.chip.pl/2026/01/japonia-uruchomila-reaktor-w-kashiwazaki-kariwa [dostęp 14.03.2026]
  3. Japonia przeprasza się z atomem. Koniec ery Fukushimy, „buisness insider” 17.12.2024, https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/nowa-strategia-energetyczna-japonii-do-2040-roku/q3p0h3e [dostęp 12.03.2026]
  4. M.Socha Wyzwania dla japońskiej polityki energetycznej, „uniwersytet łódzki” 23.12.2025 https://www.osa.uni.lodz.pl/publikacje/blog-osa/szczegoly/wyzwania-dla-japonskiej-polityki-energetycznej [dostęp 12.03.2026]
  5. Stefański, Energetyka Japońska po Fukushimie, lekcje i fobie, „Azja-Pacyfik” 2012 nr. 15 str. 259-273
  6. METI Ministry of Economy, Trade and Industry, Outline of Strategic Plan “enecho.meti.go.jp” Październik, 2021 https://www.enecho.meti.go.jp/en/category/others/basic_plan/pdf/6th_outline.pdf [dostęp 12.03.2026]
  7. NRA JAPAN Nuclear Regulation Authority, Core Value and Principles “nra.go.jp” https://www.nra.go.jp/english/e_nra/idea.html [dostęp 10.03.2026]
  8. K.Rzymkowski, Energetyka jądrowa Japonii po katastrofie w elektrowni Fukushima Daiichi “PTJ” 2016 nr. 59 z.1
  9. K. Muraoka, Energy situations in Japan before and after the Fukushima nuclear accident, “EPJ Web of Conferences” 2015 nr. 98
  10. World Nuclear Assosiation, Nuclear Power in Japan https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-g-n/japan-nuclear-power#reactor-development-1970-onwards [dostęp 10.03.2026]
  11. Nuclear Energy Agency, Impact of the Fukushima Daiichi Accident on Nuclear Develoment Policies, “oecd.org” 2017 nr.7212 https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-g-n/japan-nuclear-power#reactor-development-1970-onwards [dostęp. 10.03.2026]
  12. Agency of Natural Resources and Energy, The 7th Strategic Energy Plan “enecho.meti.go.jp”,  https://www.enecho.meti.go.jp/en/category/others/basic_plan/pdf/7th_outline.pdf [dostęp 12.03.2026]
  13. Fukushima accident, „Britannica” 9.03.2026 https://www.britannica.com/event/Fukushima-accident [dostęp 12.03.2026]
  14. Japan’s Nuclear Power Plants in 2023, “nippon.com” https://www.nippon.com/en/japan-data/h01752 [dostęp 12.03.2026]
  15. Nuclear Energy Agency, Fukushima Daiichi nuclear accident “oecd-nea.org” https://www.oecd-nea.org/jcms/pl_27411/fukushima-daiichi-nuclear-accident [dostęp 10.03.2026]
  16. Katsuta, Why was the Sendai nuclear power plant restarted? “Bulletin of the Atomic Scientists” 12.08.2015 https://thebulletin.org/2015/08/why-was-the-sendai-nuclear-power-plant-restarted/ [dostęp 12.03.2026]
  17. Y. Amano, The Fukushima Daiichi Accident, “International Atomic Energy” GC(59)/14 https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/Pub1710-ReportByTheDG-Web.pdf [dostęp 12.03.2026]

Dla naszych patronów przygotowujemy comiesięczny biuletyn o nazwie #AtomowyKompas. W jego ramach prowadzić będziemy:

– przegląd prasy dot. tematyki atomowej dyplomacji – wyciąg z najważniejszymi informacjami;
– dedykowane analizy oraz komentarze dot. tematyki atomowej dyplomacji.

Dostęp do Atomowego Kompasu będą mieć osoby, które wesprą nas poprzez portal Patronite.

Link: https://patronite.pl/AtomowaDyplomacja

Projekt sfinansowano z środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach PROO 4.